O problemima sa kojima se suočava sjever naše zemlje, potrebama infrastrukturnog razvoja i mogućnostima ulaganja razgovarali smo sa Ernadom Suljevićem, ministrom regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama u Vladi Crne Gore.
Biznis.me: Sjeverni region Crne Gore već duže se suočava sa brojnim strukturnim izazovima od depopulacije i migracije stanovništva, do nedovoljno razvijene saobraćajne i komunalne infrastrukture. Što je sve uticalo na to, i kako promijeniti ili zaustaviti taj trend?
E. Suljević: Na dinamiku razvoja manje razvijenih opština dodatno utiču i globalna ekonomska kretanja, rast troškova poslovanja i sve izraženija konkurencija među regionima. Upravo zato odgovor države mora biti konkretan: više ulaganja, bolja infrastruktura,snažnija podrška privredi i stvaranje uslova da ljudi ostaju i rade u svojim sredinama.
Biznis.me: Koje kapitalne projekte bi izdvojili za sjever Crne Gore, i koji su od njih realizovani a koji su u planu?
E. Suljević: Kada govorimo o najznačajnijim projektima, izdvojio bih ulaganja u saobraćajnu komunalnu i turističku infrastrukturu, kao i projekte koji doprinose energetskoj i digitalnoj transformaciji. Kroz Kapitalni budžet, odnosno preko tadašnje Uprave za kapitalne projekte, a od druge polovine 2025. godine Ministarstva javnih radova, u periodu od 2023. do 2026. godine na sjeveru Crne Gore realizovano je ukupno 129 projekata, za koje je opredijeljeno 156,8 miliona eura, dok je do danas utrošeno 84,3 miliona eura. Prije tri godine realizovano je 45 projekata, za koje je bilo opredijeljeno 33,9 miliona eura, od čega je utrošeno 13,2 miliona eura. Dvadeset projekata više realizovano je tokom 2024. godine za koje je bilo opredijeljeno 34 miliona eura, od kojih je utrošeno 29,7 miliona eura.
Prošle godine realizovano je 85 projekata, za koje je opredijeljeno 40,8 miliona eura, a utrošeno 30 miliona eura. Ove godine, u fazi realizacije je 116 projekata, za koje je opredijeljeno 48 miliona eura. Do sada je završeno 11 projekata i utrošeno 11,5 miliona eura. Posebno se izdvajaju projekti izgradnje ski-centara na lokalitetima Hajla i Kolašin. Pored toga, kroz programe pomoći lokalnim samoupravama za rješavanje infrastrukturnih problema u istom periodu izdvojeno je 47,4 miliona eura, od čega čak 29,4 miliona eura za projekte na sjeveru Crne Gore.
Biznis.me:Što donosi novi Zakon o regionalnom razvoju i kako će biti razvrstane opštine sa sjevera, po kojim kriterijumima?
E. Suljević: Novi Zakon o regionalnom razvoju predstavlja jedan od najvažnijih reformskih iskoraka u ovoj oblasti. Njime se uspostavlja normativni osnov za realizaciju Programa podsticanja nedovoljno razvijenih jedinica lokalne samouprave, kao ključnog instrumenta ciljane državne podrške. Zakonom se uvodi i novo razvrstavanje jedinica lokalne samouprave prema stepenu razvijenosti.Prema važećoj metodologiji obračuna indeksa razvijenosti, većina opština sa sjevera Crne Gore biće svrstana u kategoriju nedovoljno razvijenih opština, odnosno opština čiji je indeks razvijenosti do 75%. Time se stvaraju uslovi za snažniju, pravedniju i preciznije usmjerenu podršku države.
Zakon dodatno unapređuje koordinaciju politike regionalnog razvoja, jasnije definiše nadležnosti institucija i jača ulogu Partnerskog savjeta za regionalni razvoj. Posebno je važno što se jasnije definišu obaveze lokalnih samouprava u planiranju i sprovođenju razvojnih politika, kao i značaj međuopštinske saradnje u realizaciji projekata koji prevazilaze lokalne okvire.
Biznis.me:Što podrazumijeva Revidirana strategija regionalnog razvoja Crne Gore 2023-2027?
E. Suljević: Taj dokument usmjerava djelovanje institucija ka konkretnim mjerama, boljoj povezanosti nacionalnog i lokalnog nivoa i efikasnijoj podršci manje razvijenim sredinama. Rezultati Izvještaja o realizaciji Akcionog plana Revidirane strategije za 2025. godinu, koji je Vlada usvojila je prije mjesec, i potvrđuju napredak u infrastrukturnom razvoju, podršci privredi, jačanju kapaciteta lokalnih samouprava i unapređenju uslova za investiranje. To pokazuje da politika regionalnog razvoja daje konkretne i mjerljive rezultate.
Biznis.me: Što podrazumijeva Program podsticanja nedovoljno razvijenih jedinica lokalne samouprave koji pripremate u saradnji sa UNDP?
E. Suljević:Programom će biti definisane mjere podsticanja regionalnog razvoja, intenzitet finansijske podrške, kriterijumi za izbor projekata, nosioci aktivnosti, kao i način sprovođenja i praćenja realizacije. Prednost će imati projekti koji donose mjerljive razvojne efekte, otvaraju prostor za nova radna mjesta, uvode inovacije, koriste nove tehnologije i direktno unapređuju kvalitet života građana. Pored finansijske podrške, Program će jačati administrativne i stručne kapacitete lokalnih samouprava, dok će javna baza finansiranih projekata i redovno izvještavanje obezbijediti transparentnost, odgovornost i mjerljivost rezultata.
Biznis.me: Što je fokus Ministarstva kojim rukovodite u narednom periodu?
E. Sulljević: U narednom periodu fokus Ministarstva biće na daljem unapređenju investicionog ambijenta u manje razvijenim opštinama, jačanju podrške mikro, malim i srednjim preduzećima, razvoju biznis zona i boljoj infrastrukturnoj povezanosti sjevera sa ostatkom države. Dakle, akcenat će biti na projekte koji doprinose otvaranju novih radnih mjesta, stvaranju kvalitetnijih uslova za život i zadržavanju mladih u njihovim sredinama.
Biznis.me: Koji su konkretni programi koje Ministarstvo realizuje?
E. Suljević:Kada je riječ o konkretnim programima koje Ministarstvo realizuje, izdvajam CDR EUROPE i Enterprise Europe Network — EEN MontEENegro. CDR EUROPE se realizuje u okviru programa Interreg Europe i usmjeren je na jačanje konkurentnosti i digitalne transformacije malih i srednjih preduzeća, kroz razmjenu dobrih praksi i unapređenje poslovnih kapaciteta. EEN MontEENegro, kao dio najveće evropske mreže podrške malim i srednjim preduzećima, omogućava preduzećima pristup poslovnim partnerima, novim tržištima, inovacijama i evropskim fondovima. Konzorcijum čine Ministarstvo kaokoordinator, Univerzitet Crne Gore, Privredna komora i Biznis centar Bar, čime se podrška privredi širi i prema manje razvijenim opštinama.
Biznis.me: Dokle se stiglo sa Programom podrške investicijama za 2026.godinu?
E. Suljević: U narednom periodu jedan od ključnih instrumenata biće Program podrške investicijama za 2026. godinu, koji je u završnoj fazi usvajanja i usmjeren je na jačanje investicija, konkurentnosti i smanjenje regionalnih razlika. Za njegovu realizaciju planiran je budžet od oko 1.349.999 eura, od čega je 849.999 eura namijenjeno podršci investicijama u nedovoljno razvijenim opštinama, a 500.000 eura Programskoj liniji za podršku održivim investicijama.
Biznis.me: Na kojim opštinama je težište?
E. Suljević: Težište Programa biće na opštinama sa nižim stepenom razvijenosti: Petnjici, Gusinju, Andrijevici, Rožajama, Beranama, Bijelom Polju, Šavniku, Plužinama i Plavu. Za privredne subjekte iz ovih opština predviđena je podrška do 70% opravdanih troškova investicije, dok za preduzeća u većinskom vlasništvu žena i mladih podrška može iznositi do 80%.
Biznis.me: Što taj program podrazumijeva?
E. Suljević: Program će podržati nabavku nove opreme i mašina, modernizaciju proizvodnih i uslužnih kapaciteta, povećanje produktivnosti i konkurentnosti domaćih preduzeća, kao i otvaranje novih mogućnosti za zapošljavanje i razvoj lokalnih ekonomija. Time Ministarstvo nastavlja da sprovodi politiku ravnomjernog regionalnog razvoja i stvara uslove za snažniji investicioni ciklus, posebno na sjeveru Crne Gore i u drugim manje razvijenim opštinama.
Pročitajte još:
Biznis.me: Ko sprovodi taj Program?
E. Suljević: Ovaj program se prvi put finansira iz državnih sredstava i omogućava građanima i nevladinim organizacijama da bez dodatnih troškova dobiju podršku u osnivanju i vođenju organizacija, pripremi projekata, korišćenju dostupnih fondova i uključivanju u procese kreiranja javnih politika. Program sprovodi konzorcijum nevladinih organizacija iz sve tri regije, čime se podrška čini dostupnom i lokalnim zajednicama koje imaju manje institucionalne i stručne kapacitete.
Biznis.me: Žabljak je, pored Kolašina najatraktivnija ljetnja turistička, ali i zimska destinacaija, što ste planirali u narednom periodu za grad pod Durmitorom?
E. Suljević: Na Žabljaku se najznačajniji projekti odnose na razvoj Ski centra Durmitor, unaprjeđenje vodovodne i komunalne infrastrukture, izgradnju transfer stanice, javne garaže i administrativnog objekta za komunalno preduzeće, kao i uređenje panoramske rute „Durmitorski prsten“. Završeno je asfaltiranje puta Marina dolina–Radovan luka, vrijedno 2,8 miliona eura. Na Žabljku je do sada uloženo 44.66 miliona eura. Najveći dio ulaganja u Kolašinu odnosi se na razvoj ski-infrastrukture. Posebno se izdvajaju gondola Kolašin–Ski centar 1600, vrijedna 101 milion eura, Ski centar Kolašin vrijedan 56 miliona eura, garaža za potrebe skijališta vrijedna 30 miliona eura i hidrotehnička infrastruktura ski-centara vrijedna 25 miliona eura. Pored toga, realizuju se projekti sportske zone, kanalizacione i vodovodne infrastrukture, adaptacije Doma zdravlja, lokalnih saobraćajnica i druge komunalne infrastrukture. Za rekonstrukciju lokalnog puta Velje Duboko–Kapetanovo jezero predviđena su dva miliona eura. Ukupna vrijednost ulaganja u opštini Kolašin iznosi 249,4 miliona eura.
Biznis.me: Za građane, ali i turiste najvažniji je nastavak auto puta, približite nam dalje planove?
E.Suljević: Najznačajniji infrastrukturni projekat na sjeveru Crne Gore je nova dionica autoputa Bar-Boljare-Mateševo-Andrijevica koja ima ugovorenu vrijednost oko 700 miliona eura. Ukupna vrijednost kapitalnih projekata koji se realizuju, planiraju ili su završeni na području sjevernog regiona Crne Gore iznosi oko 1,5 milijardi eura. Značajan dio tih projekata već je u fazi realizacije, dok se ostali nalaze u različitim fazama pripreme, projektovanja ili sprovođenja postupaka javnih nabavki. Riječ je o širokom investicionom ciklusu koji obuhvata saobraćajnu, komunalnu, zdravstvenu, obrazovnu, turističku i sportsku infrastrukturu. Krajnji cilj je stvaranje boljih uslova za život i rad, otvaranje novih razvojnih mogućnosti i zadržavanje stanovništva, posebno mladih, na sjeveru Crne Gore.
