Globalna potrošnja uglja dostigla je novi rekord u 2025. godini. To na prvi pogled djeluje kao suprotnost višegodišnjim najavama o postepenom napuštanju fosilnog goriva koje emituje najviše ugljen-dioksida. Međutim, ukupni podaci ne otkrivaju cijelu sliku.
Najnovije izdanje Statističkog pregleda svjetske energetike pokazuje da je globalna potrošnja uglja prošle godine dostigla 166 eksadžula. Riječ je o rastu od 0,7 odsto u odnosu na 2024, prenosi Forbes.
Istovremeno, proizvodnja električne energije iz uglja na globalnom nivou je opala. Elektrane na ugalj proizvele su 10.511 teravat-sati električne energije, odnosno 0,3 odsto manje nego godinu ranije.
Ova dva trenda nisu međusobno kontradiktorna. Ugalj se ne koristi samo za proizvodnju električne energije, već i u proizvodnji čelika, cementa i drugim industrijskim procesima. Razlika između rasta potrošnje i pada proizvodnje struje odražava i promjenu geografske slike. Dok se upotreba uglja smanjuje u većem dijelu razvijenog svijeta, on ostaje duboko ukorjenjen u industrijskoj privredi Azije.
Rekord uz važnu napomenu
Iako je potrošnja dostigla istorijski maksimum u apsolutnim brojkama, njen rast nije pratio ukupan rast potražnje za energijom.
Ukupna globalna ponuda energije porasla je sa 592,2 eksadžula u 2024. na 600,3 eksadžula u 2025. godini, odnosno za oko 1,4 odsto.
Pošto je potrošnja uglja rasla sporije od ukupne potrošnje energije, njegov udio u globalnom energetskom miksu smanjen je sa 27,9 na 27,7 odsto. Drugim riječima, uprkos rekordnoj potrošnji, ugalj je izgubio mali dio tržišnog udjela.
Ovakav obrazac često se javlja tokom energetskih tranzicija. Neki energent može nastaviti da raste u apsolutnim količinama, dok mu brže rastuće alternative istovremeno smanjuju udio u ukupnoj potrošnji.
Pošto globalna potražnja za energijom i dalje raste, pad tržišnog udjela ne mora da znači i pad potrošnje.
Sličan primjer predstavljaju obnovljivi izvori energije. Njihova proizvodnja porasla je gotovo 10 odsto tokom 2025, znatno brže od uglja. Međutim, svjetska potražnja za energijom bila je dovoljno velika da istovremeno omogući i snažan rast obnovljivih izvora i novu rekordnu potrošnju uglja.
Ugalj je sve više azijsko gorivo
Najupadljivija karakteristika tržišta jeste njegova geografska koncentracija.
Region Azije i Pacifika potrošio je 138,1 eksadžul uglja tokom 2025. To je 83,2 odsto ukupne svjetske potrošnje. Sama Kina potrošila je 92,2 eksadžula, odnosno 55,6 odsto ukupne svjetske potrošnje uglja. Indija je dodala još 23,1 eksadžul, odnosno 13,9 odsto globalne potrošnje.
Zajedno, Kina i Indija činile su gotovo 70 odsto ukupne svjetske potrošnje uglja. Kada se tome doda Indonezija, te tri zemlje zajedno troše skoro 73 odsto ukupne količine u svijetu.
Zbog toga tvrdnje o globalnom napuštanju uglja mogu biti pogrešno shvaćene. Dok se njegova upotreba postepeno smanjuje u Evropi i Sjevernoj Americi, budućnost ovog energenta sve više zavisi od Azije.
Zemlje koje nisu članice OECD-a činile su 85,2 odsto svjetske potrošnje u 2025. Tokom protekle decenije njihova potrošnja rasla je prosječno 1,9 odsto godišnje. Nasuprot tome, u zemljama OECD-a potrošnja uglja opadala je prosječno 4,8 odsto godišnje.
Evropa je prošle godine učestvovala sa svega 4,4 odsto u svjetskoj potrošnji uglja. Udio Evropske unije iznosio je samo 2,8 odsto, nakon dodatnog pada potrošnje od 3,2 odsto.
Globalni zbir zato objedinjuje dvije potpuno različite priče: dugoročno povlačenje uglja iz većeg dijela razvijenog svijeta i njegovu trajnu važnost za velike i rastuće azijske ekonomije.
Proizvodnja električne energije krenula je suprotnim smjerom
Jedno od najvećih iznenađenja u podacima za 2025. jeste činjenica da je proizvodnja električne energije iz uglja opala uprkos rastu ukupne potrošnje.
Kina je proizvela 5.756 teravat-sati električne energije iz uglja, što je 1,1 odsto manje nego godinu ranije. U Indiji je proizvodnja pala 3%, na 1.464 teravat-sata.
Pošto ove dvije zemlje proizvode gotovo 69 odsto svjetske električne energije iz uglja, čak i relativno mali procentualni padovi imaju veliki uticaj na globalni rezultat. Na nivou regiona Azije i Pacifika proizvodnja električne energije smanjena je 1,2 odsto, dok je Evropa zabilježila novi pad od 3,4 odsto. U Evropskoj uniji proizvodnja je opala za 3,6 odsto i činila je svega 2,6 odsto svjetske proizvodnje električne energije iz ovog energenta.
Razlika između ukupne potrošnje uglja i proizvodnje električne energije ukazuje na to da je potražnja izvan elektroenergetskog sektora bila ključni razlog rekordne potrošnje.
Statistika potrošnje obuhvata i industrijsku upotrebu, koja nije uključena u podatke o proizvodnji električne energije. Pored toga, promjene u efikasnosti elektrana, kvalitetu uglja, zalihama i metodologiji mjerenja mogu dovesti do toga da ova dva pokazatelja ne prate potpuno isti trend.
Bez obzira na konkretne razloge, rezultat je jasan: svijet je potrošio rekordnu količinu uglja, ali je iz njega proizveo manje električne energije.
Sjedinjene Države bile su veliki izuzetak
Sjedinjene Američke Države značajno su odstupile od opšteg trenda u razvijenom svijetu tokom 2025.
Američka potrošnja uglja porasla je 10,4 odsto, na 8,7 eksadžula.
Proizvodnja električne energije iz uglja skočila je 13,1 odsto, na 804 teravat-sata, dok je domaća proizvodnja uglja povećana 4,4 odsto.
Ipak, to ne znači da se ugalj vraća na nekadašnju dominantnu poziciju u SAD. Potrošnja uglja i dalje je oko 62 odsto niža nego na vrhuncu iz 2005. godine. Proizvodnja električne energije približno je 63 odsto ispod maksimuma iz 2007, dok je proizvodnja uglja oko 54 odsto manja nego na vrhuncu iz 1998.
Rast tokom 2025. bio je značajan, ali se dogodio u okviru dugoročnog trenda opadanja. Sjedinjene Države i dalje učestvuju sa svega 5,3 odsto u svjetskoj potrošnji uglja i 7,7 odsto u globalnoj proizvodnji električne energije iz uglja.
Rekordna potrošnja nije donijela procvat međunarodne trgovine
Globalna proizvodnja uglja ostala je blizu rekordnog nivoa i iznosila 180,8 eksadžula, ali je tokom 2025. praktično stagnirala. Kina je povećala proizvodnju za 1,7 odsto i obezbjedila 52,4 odsto ukupne svjetske proizvodnje. Njena domaća potrošnja ostala je gotovo nepromjenjena, ali je uvoz uglja opao 10,1 odsto, što ukazuje da je povećana domaća proizvodnja zamjenila značajan dio uvoza.
Pročitajte još:
To je doprinjelo padu svjetske trgovine ugljem od 3,1 odsto, na 35,3 eksadžula.
Indonezija, najveći svjetski izvoznik uglja, smanjila je izvoz 7,4 odsto. Izvoz iz SAD opao je 11,5 odsto, dok je izvoz iz Kolumbije pao čak 21,3 odsto. Dakle, rekordna globalna potrošnja nije dovela i do rekordne međunarodne trgovine ugljem.
Veliki dio proizvodi se i troši unutar istih država, prije svega u Kini i Indiji.
Šira slika
Podaci za 2025. ne potvrđuju ni tvrdnju da ugalj nestaje, niti da je energetska tranzicija zaustavljena. Potrošnja uglja dostigla je istorijski maksimum, ali je njegov udio u svjetskom energetskom miksu smanjen.
Proizvodnja električne energije iz uglja opala je, ali su industrijska i druga upotreba održale ukupnu potrošnju na rekordnom nivou.
Ugalj je doživio snažan oporavak u Sjedinjenim Državama, ali je i dalje daleko ispod istorijskih maksimuma. Evropa nastavlja da se udaljava od ovog energenta, dok Azija danas čini više od četiri petine ukupne svjetske potražnje.
Tržište više nije jedinstvena globalna priča. Sve više se produbljuje podjela između zemalja koje postepeno smanjuju zavisnost od uglja i onih u kojima on i dalje ostaje ključni izvor energije za proizvodnju električne energije, industriju i privredni razvoj. Ta razlika će, po svemu sudeći, nastaviti da određuje globalno tržište i u godinama koje dolaze.
