Od svakih 100 eura javne potrošnje u Evropskoj uniji, približno 40 odlazi na socijalnu zaštitu, a još 15 na zdravstvo. Za obrazovanje se izdvaja nešto manje od deset eura, dok odbrana učestvuje sa oko tri i po eura.
To pokazuje analiza Euronews Businessa, zasnovana na podacima Eurostata, koja otkriva kako evropske države raspoređuju javni novac i koliko se njihovi prioriteti razlikuju, prenosi portal Investitor.
Ukupni rashodi sektora opšte države u EU dostigli su 49,6 odsto bruto domaćeg proizvoda (BDP) u 2024. godini. Ipak, za razumijevanje prioriteta pojedinih država važno je pogledati kako je ta potrošnja raspoređena između penzija, zdravstva, obrazovanja, podrške privredi i drugih namjena.
Socijalna zaštita ubjedljivo najveća stavka
Socijalna zaštita čini najveći dio javne potrošnje u svakoj od 31 države obuhvaćene analizom: članicama EU, Ujedinjenom Kraljevstvu, Norveškoj, Švajcarskoj i Islandu.
Njen udio kreće se od 26 odsto u Mađarskoj do 45,9 odsto u Finskoj.
Na nivou EU, izdaci za socijalnu zaštitu iznose 19,6 odsto BDP-a, odnosno približno 40 odsto ukupne javne potrošnje. Riječ je o dva različita pokazatelja: prvi mjeri izdatke u odnosu na veličinu ekonomije, a drugi njihovo mjesto među svim državnim rashodima.
Socijalna zaštita obuhvata podršku stanovništvu u starosti, nezaposlenosti, bolesti i invaliditetu, kao i pomoć porodicama i socijalno ugroženima. Penzije su najveća komponenta socijalnih davanja, navodi Euronews.
Iznad približnog evropskog prosjeka od 40 odsto nalaze se Luksemburg, Italija, Danska, Francuska, Austrija, Njemačka, Španija i Portugal.
Zdravstvo je najčešće drugo, ali razlike su velike
Zdravstvo je druga najveća kategorija javne potrošnje u EU, sa prosječnim udjelom od oko 15 odsto.
Među posmatranim državama, njegov udio kreće se od 6,7 odsto u Švajcarskoj do 24,3 odsto u Irskoj. U Mađarskoj iznosi deset odsto.
Ujedinjeno Kraljevstvo za zdravstvo usmjerava 19 odsto javne potrošnje, više od Francuske, sa 15,6 odsto, i Njemačke, sa 15,4 odsto.
Ova poređenja, međutim, zahtijevaju oprez. Različiti modeli finansiranja zdravstvenih sistema određuju koliko troškova snosi država, a koliko domaćinstva i drugi izvori finansiranja. Niži udio zdravstva u državnim rashodima zato sam po sebi ne znači da se u toj zemlji ukupno manje troši na liječenje.
Zajedno, socijalna zaštita i zdravstvo čine oko 55 odsto javne potrošnje EU. U Irskoj i Finskoj njihov zbir prelazi 59 odsto, dok u Mađarskoj iznosi 36 odsto, a na Malti 39,5 odsto.
Koliko ostaje za obrazovanje, privredu i funkcionisanje države?
Poslije socijalne zaštite i zdravstva slijede tri velike kategorije: opšte javne usluge, ekonomski poslovi i obrazovanje.
Raspodjela na nivou EU izgleda ovako
Na socijalnu zaštitu odlazi oko 40 odsto, na zdravstvo oko 15, na opšte javne usluge 12,4, ekonomske poslove 10,8, obrazovanje 9,7 i na odbranu 3,5 odsto.
Opšte javne usluge obuhvataju funkcionisanje državnih institucija, parlamenta, upravljanje javnim finansijama, spoljne poslove i rashode povezane s javnim dugom. Zbog toga ovu kategoriju ne treba poistovjećivati samo sa troškovima administracije.
Njen udio kreće se od 7,5 odsto u Bugarskoj do 21,2 odsto u Mađarskoj. U Mađarskoj, Grčkoj i Italiji to je druga najveća stavka javne potrošnje.
Ekonomski poslovi obuhvataju izdatke povezane sa privredom, poljoprivredom, energetikom, industrijom, saobraćajem, komunikacijama i ekonomskim istraživanjima.
Za ovu namjenu Danska izdvaja 6,5 odsto ukupne javne potrošnje, a Malta 20,3 odsto. Ekonomski poslovi su druga najveća kategorija rashoda na Malti, u Letoniji, Rumuniji, Bugarskoj i Luksemburgu.
Švajcarska prednjači po udjelu obrazovanja
Švajcarska je jedina posmatrana zemlja u kojoj je obrazovanje druga najveća stavka javne potrošnje, sa udjelom od 16,3 odsto.
Nasuprot tome, sve četiri najveće ekonomije EU — Njemačka, Francuska, Italija i Španija — za obrazovanje izdvajaju manji dio ukupne javne potrošnje od prosjeka Unije, koji iznosi 9,7 odsto. Italija je među njima najniže, sa osam odsto.
Pročitajte još:
Odbrana na nivou EU učestvuje sa 3,5 odsto ukupne javne potrošnje. U Ujedinjenom Kraljevstvu taj udio iznosi 4,9 odsto, u Francuskoj 3,2 odsto, a u Njemačkoj 2,7 odsto. Ovi procenti predstavljaju udio u javnim rashodima, a ne u BDP-u.
Za rekreaciju, kulturu i religiju, zaštitu životne sredine te stanovanje i komunalne pogodnosti zajedno odlazi svega 5,6 odsto javne potrošnje EU.
Veći udio ne znači nužno više novca po stanovniku
Udio određene kategorije pokazuje njeno mjesto u državnoj potrošnji, ali ne govori koliko novca građani dobijaju kroz usluge i davanja.
Zemlja sa manjim procentualnim izdvajanjem može trošiti više po stanovniku ako raspolaže većim ukupnim javnim sredstvima. Za potpunije poređenje potrebno je posmatrati i iznose po stanovniku, uz uvažavanje razlika u kupovnoj moći.
Kako se navodi u izvještaju Evropske centralne banke koji prenosi Euronews, ne postoji jedan optimalan nivo socijalne potrošnje primjenjiv na sve države. Razlike u penzionim sistemima i načinu finansiranja javnih usluga bitno utiču na konačnu sliku.
