Uvoznici fosilnih goriva platili su 330 milijardi dolara više za sirovu naftu, naftne derivate i tečni prirodni gas u šest mjeseci nakon početka krize u Ormuskom moreuzu, u odnosu na cijene koje su predviđala tržišta fjučersa, pokazala je analiza Centra za istraživanje i čist vazduh (Centre for Research on Energy and Clean Air – CREA).
Prije rata Ormuskim tjesnacem prolazilo je oko 30 odsto svjetske pomorske trgovine naftom, 25 odsto pomorske trgovine derivatima i 20 odsto trgovine tečnim prirodnim gasom (LNG). Dio ovih isporuka je obnovljen, što samim moreuzom, na razne legalne i ilegalne načine, što cjevovodima, ali to je i dalje nedovoljno da bi se stanje normalizovalo, prenosi RTCG.
Rat između SAD-a i Izraela protiv Irana izazvao je najveći trajni šok cijena nafte od Zalivskog rata 1990. godine. Tokom prvih šest mjeseci sukoba, azijske cijene LNG-a bile su u prosjeku 75 odsto iznad očekivanja prije rata, evropske cijene 60 odsto, dizela 59 odsto, a sirove nafte 35 odsto.
U apsolutnom smislu, najveće bruto dodatne troškove imala je Evropska unija (78 milijardi dolara), Kina (35 milijardi) i Indija (22 milijarde). Među uvoznicima, prosječna zemlja sa niskim ili srednjim prihodima platila je oko dvostruko više u odnosu na BDP nego prosječna zemlja sa visokim prihodima, navodi se u analizi.
Od ukupnog ceha, sirova nafta čini 164,1 milijardu dolara, dizel i lož-ulje (gasoil) 73,8 milijardi, benzin 35,7 milijardi, LNG 38 milijardi i mlazno gorivo 20 milijardi.
Dizel „bez kontrole“
Analiza je pokazala da su cijene dizela porasle 59 odsto iznad predratnih očekivanja, u odnosu na 35 odsto kod sirove nafte.
Kod dizela, koji je ključan za transport, poljoprivredu i industriju, premija se nije smanjila ispod 55 odsto u pet od šest mjeseci. Sa druge strane, premija za sirovu naftu se otprilike prepolovila, sa 50 odsto iznad očekivanja u maju na 22 odsto u avgustu.
Dizel je bio 57 odsto iznad očekivanja u martu i 65 odsto u avgustu, tako da se nijedno od smanjenja cijena sirove nafte nije odrazilo na ovaj naftni derivat, naveo je Centar.
Trebalo bi navesti da na cijene dizela, osim sukoba na Bliskom istoku, utiče i rat u Ukrajini, tačnije problemi u radu rafinerija u Rusiji usljed napada dronovima.
Evropske cijene gasa pomjerile su se sa 44 odsto iznad predratnih očekivanja u junu na 76 odsto u avgustu, a azijske cijene porasle su sa 64 odsto na 98 odsto. Na drugoj strani, cijene gasa u SAD bile su ispod predratnih očekivanja od aprila i završile su avgust 22 odsto ispod njih.
Pročitajte još:
Cijene gasa porasle su više nego cijene bilo kog drugog analiziranog goriva, a zimska sezona grijanja je još pred nama, upozorili su autori analize.
Čista energija smanjila troškove
Samo u prvih pet mjeseci krize, proizvodnja čiste energije iz elektrana izgrađenih poslije 2020. godine uštedjela je zemljama uvoznicama 36 milijardi dolara izbjegnutog uvoza uglja, gasa i nafte.
To uključuje 22 milijarde dolara uvoza gasa, 10 milijardi američkih dolara uvoza uglja i pet milijardi dolara uvoza nafte.
Troškovi krize za uvoznike fosilnih goriva bili su jednaki svim globalnim investicijama u obnovljive izvore energije u 2025. godini, na prosječnom mjesečnom nivou, navode analitičari Centra.
