Nove cijene goriva, koje važe od 16. jula, pokazuju koliko je rat u Iranu i poremećaj globalnih tokova nafte tokom 2026. promijenio troškove života i poslovanja u Crnoj Gori.
Litar eurosupera 98 sada košta 1,68 eura, eurosupera 95 1,64 eura, eurodizela 1,67 eura, dok je maksimalna cijena lož ulja 1,58 eura. U odnosu na prethodni obračun, dizel je poskupio čak devet centi, lož ulje sedam, a obje vrste benzina po dva centa, prenosi portal Investitor.
Dizel od početka godine skuplji 40 centi
Na početku 2026. godine, prema cijenama koje su važile od 30. decembra 2025, eurosuper 98 koštao je 1,39 eura, eurosuper 95 1,35 eura, eurodizel 1,27 eura, a lož ulje 1,20 eura po litru. Te cijene, uz minimalnu korekciju lož ulja, ostale su na snazi i sredinom januara.
Za vozača koji puni rezervoar od 50 litara to znači da jedno punjenje eurosupera danas košta 14,50 eura više nego početkom godine.
Kod dizela je razlika još veća – pun rezervoar od 50 litara sada je skuplji tačno 20 eura.
Dizel je tako početkom godine za 12 centi bio jeftiniji od eurosupera 98, dok je sredinom jula razlika gotovo nestala: dizel je sada samo jedan cent jeftiniji.
Rat počeo krajem februara, nafta eksplodirala u martu
Glavni udar na globalno tržište dogodio se nakon što su Sjedinjene Američke Države i Izrael 28. februara pokrenuli napade na Iran. Prekid i usporavanje transporta kroz Ormuski moreuz, preko kojeg je prije rata prolazilo oko 20 odsto svjetske trgovine naftom i gasom, izazvali su jedan od najvećih energetskih poremećaja posljednjih decenija.
Međunarodna agencija za energiju ocijenila je u martu da je riječ o najvećem poremećaju snabdijevanja u istoriji globalnog tržišta nafte. Tokovi sirove nafte i derivata kroz Ormuski moreuz pali su sa oko 20 miliona barela dnevno na minimum, dok je proizvodnja zemalja Persijskog zaliva smanjena za najmanje deset miliona barela dnevno.
Cijena Brent nafte je tokom marta porasla oko 57 odsto – najviše u jednom mjesecu od početka dostupne serije podataka iz 1988. godine. Krajem marta Brent je dostigao 116,89 dolara po barelu, dok je američka nafta prvi put od 2022. prešla 100 dolara.
Prvi veliki udar u Crnoj Gori stigao 10. marta
Globalni potres veoma brzo se prelio i na crnogorske pumpe. Od 10. marta eurodizel je u jednom obračunu poskupio 16 centi, sa 1,34 na 1,50 eura, dok je lož ulje poskupilo 15 centi. Obje vrste benzina bile su skuplje po sedam centi.
Rast cijena nastavljen je i u narednim sedmicama, zbog čega je Vlada 20. marta odlučila da privremeno smanji akcize: akciza na eurodizel umanjena je za 50 odsto, akcize na eurosuper 95 i 98 smanjene su za 25 odsto dok je obračunski period za formiranje cijena skraćen sa 14 na sedam dana.
Prema tadašnjoj računici Vlade, bez smanjenja akciza dizel bi u narednom obračunu poskupio čak 31 cent, a benzin 21 cent po litru. Uz državnu intervenciju, rast je ograničen na približno četiri centa.
Bez smanjenja akcize dizel bi prešao dva eura
Mjera je ublažila udar, ali nije mogla potpuno neutralisati enormni rast cijena na međunarodnom tržištu.
Početkom aprila eurodizel je dostigao 1,78 eura po litru, dok bi bez smanjene akcize koštao čak 2,05 eura. Eurosuper 98 je sa smanjenom akcizom koštao 1,63 eura, umjesto 1,79 eura, a eurosuper 95 1,59 umjesto 1,76 eura.
Lož ulje, koje nije bilo obuhvaćeno istom vrstom zaštite jer određeni korisnici imaju pravo na povrat akcize, dostiglo je čak 1,95 eura po litru.
Najviše cijene zabilježene tokom godine bile su:
- eurosuper 98: 1,70 eura;
- eurosuper 95: 1,66 eura;
- eurodizel: 1,78 eura;
- lož ulje: 1,95 eura.
U odnosu na te maksimume, dizel je trenutno jeftiniji 11 centi, a lož ulje čak 37 centi. Benzini su svega dva centa ispod svojih ovogodišnjih najviših cijena.
Zašto je dizel poskupio više od benzina
Podaci pokazuju da je najveći relativni rast od početka godine zabilježen kod dizela i lož ulja.
Razlog nije samo cijena sirove nafte. Rat je pogodio i rafinerije, transport derivata i raspoloživost dizela na međunarodnom tržištu. Međunarodna agencija za energiju upozorila je da su tržišta dizela i avionskog goriva posebno izložena zbog ograničenih mogućnosti da rafinerije izvan Persijskog zaliva brzo nadoknade manjak proizvodnje.
Dodatni pritisak tokom jula donijeli su ukrajinski napadi na ruske rafinerije i smanjenje ruskog izvoza dizela, zbog čega su marže na preradu dizela dostigle rekordne nivoe. To objašnjava zašto cijena dizela može snažno rasti čak i kada sirova nafta ne ponavlja martovske rekorde.
Novi rizik od rasta u drugoj polovini jula
Situacija se nakratko smirila tokom juna, kada je Brent pao na oko 73 dolara po barelu, najniže od početka rata.
Međutim, obnova američko-iranskih napada i nova blokada iranskog pomorskog saobraćaja ponovo su sredinom jula podigli Brent na 84,73 dolara, najviši nivo u prethodnih mjesec dana.
To znači da je rizik novog poskupljenja u Crnoj Gori i dalje visok. Domaće cijene ne prate dnevna kretanja nafte trenutno, već sa vremenskim pomakom kroz formulu koja uključuje međunarodne kotacije derivata, kurs dolara, troškove distribucije, poreze i akcize.
Sedmični obračun omogućava da se pad cijena brže prenese na pumpe, ali istovremeno znači da se i svaki novi geopolitički udar može brže osjetiti u novčaniku građana.
U odnosu na kraj 2024. dizel skuplji skoro 23 odsto
U dostavljenom pregledu kao početna tačka navedene su cijene koje su važile od 31. decembra 2024. godine: 1,48 eura za BMB 98, 1,44 eura za BMB 95, 1,36 eura za dizel i 1,33 eura za lož ulje.
Pročitajte još:
U poređenju sa tim cijenama, eurosuperi su danas skuplji po 20 centi, odnosno oko 14 odsto. Eurodizel je skuplji 31 cent ili 22,8 odsto, a lož ulje 25 centi ili 18,8 odsto.
Ipak, poređenje sa stvarnim početkom 2026. pokazuje znatno oštriji rast – od oko 21 odsto kod benzina do gotovo 32 odsto kod dizela i lož ulja.
Intervencija Vlade nije promijenila osnovni trend
Vladino smanjenje akciza spriječilo je da dizel na vrhuncu krize pređe granicu od dva eura po litru i ublažilo je direktan udar na građane i privredu.
Ipak, intervencija nije promijenila osnovni trend: Crna Gora, kao uvozno zavisno tržište, ostaje veoma izložena ratu u Iranu, problemima u Ormuskom moreuzu, nestašici rafinerijskih proizvoda i kretanju dolara.
Sredinom jula cijene su niže od proljećnih maksimuma, ali su i dalje dramatično više nego početkom godine. Najveći teret snose korisnici dizela – građani, prevoznici, građevinske kompanije, poljoprivrednici i ostatak privrede čiji troškovi goriva na kraju ulaze u cijenu gotovo svih proizvoda i usluga.
