Evropska unija priprema paket hitnih mjera kako bi ublažila snažan udar rasta cijena energije izazvan ratom u Iranu. Troškovi uvoza već su porasli za desetine milijardi eura, dok industrije – od avio-saobraćaja do hemije – ulaze u zonu preživljavanja, a sve glasnije se govori i o mogućoj recesiji. – prenosi portal Investitor.
Evropska unija predstavila je niz vanrednih mjera s ciljem zaštite ekonomije od naglog rasta cijena energije, koji je direktna posljedica rata u Iranu.
Prijedlozi, objavljeni u srijedu, jasno ukazuju na dubinu ekonomskog udara na Evropu – kontinent koji se tek oporavio od energetske krize izazvane ruskom invazijom na Ukrajinu 2022. godine. Već sada, pojedine industrije bore se za opstanak.
„Po drugi put u manje od pet godina, Evropljani plaćaju cijenu zavisnosti od uvoza fosilnih goriva“, saopštila je Evropska komisija.
24 milijarde eura dodatnih troškova – bez više energije
Od početka rata, EU je potrošila dodatnih 24 milijarde eura na uvoz energije – što je više od 587 miliona dolara dnevno – i to bez povećanja stvarnih količina energije.
Planirane mjere uključuju formiranje panevropskog tijela za praćenje nestašica goriva, koordinaciju raspodjele dizela i avionskog goriva među državama, aktiviranje strateških rezervi u slučaju potrebe, subvencije građanima i kompanijama i vaučere za energiju i smanjenje poreza na struju.
Organizacije poput Međunarodne agencije za energiju (IEA) i ACI Europe upozoravaju da bi Evropa, koja uvozi oko 70% avionskog goriva, mogla suočiti s nestašicama već u narednim sedmicama.
Direktor ACI Europe, Olivier Jankovec, poručuje da bi države članice trebalo hitno da suspenduju poreze na avio-saobraćaj kako bi ublažile rast cijena.
Turizam i avio-industrija pod pritiskom
Pad avio-saobraćaja mogao bi imati ozbiljne posljedice po evropsku ekonomiju, posebno za zemlje koje zavise od turizma.
Lufthansa Group već je najavila ukidanje 20.000 letova do oktobra kako bi smanjila troškove goriva, čija je cijena – prema njihovim podacima – udvostručena od početka sukoba.
Energetski šok prelazi iz Azije u Evropu
Poremećaji u snabdijevanju naftom i gasom, koji su već snažno pogodili Aziju, sada se prelijevaju ka Evropi. Čak i u slučaju brzog prekida sukoba, posljedice će se osjećati dugo.
„Poremećaji u snabdijevanju iz Zaliva trajaće i u doglednoj budućnosti“, upozorava Evropska komisija.
Posljedice su već vidljive: rast cijena goriva i hrane, skuplji i rjeđi letovi, rast troškova za domaćinstva i biznise.
Industrija na ivici: hemija, ribarstvo, proizvodnja
Pogođeni su i ključni industrijski sektori.
Njemački hemijski gigant BASF podigao je cijene brojnih proizvoda, uključujući hemikalije i proizvode za domaćinstvo, u nekim slučajevima i preko 30%.
Njemačka asocijacija hemijske industrije upozorava na pad narudžbi i neprofitabilnost proizvodnje, uz očekivanja zatvaranja pogona i otpuštanja radnika.
Istovremeno, Evropska komisija aktivirala je krizni mehanizam za podršku ribarima, jer su mnogi prestali s radom zbog visokih troškova goriva i sirovina. Komesar Costas Kadis naglasio je da sektor zaslužuje punu podršku u kriznim okolnostima.
Rizik recesije i pad prognoza
Glavni ekonomista konsultantske kuće Capital Economics, Neil Shearing, upozorava da bi Evropa mogla ući u recesiju ukoliko rat potraje i dodatno poremeti snabdijevanje energijom.
Međunarodni monetarni fond (MMF) već je snizio prognoze rasta za eurozonu, kao i za Ujedinjeno Kraljevstvo.
Velika Britanija već osjeća udar
U Velikoj Britaniji inflacija je ponovo porasla, prvi put od decembra, pod uticajem skupljeg goriva, hrane i avionskih karata.
Pročitajte još:
Rast cijena doveo je čak i do povećanja krađa goriva na benzinskim pumpama, uključujući i slučajeve među građanima koji ranije nijesu bili počinioci.
Ekonomista britanskog PwC-a, Adam Deasy, upozorava da je ovo tek prvi talas energetskog šoka, dok se pravi efekti tek očekuju kroz rast cijena proizvoda poput plastike, đubriva i metala.
Problemi u lancima snabdijevanja
Kriza već pogađa i dostupnost ključnih sirovina. Velika Britanija je bila primorana da ponovo pokrene fabriku bioetanola kako bi osigurala snabdijevanje CO₂, ključnog za zdravstveni sektor i prehrambenu industriju.
Rast cijena gasa dodatno podiže i cijene električne energije.
Britanski ministar energetike Ed Miliband najavio je nove mjere, uključujući širenje solarnih sistema na školama i razvoj obnovljivih izvora na javnom zemljištu, kako bi se smanjili računi i povećala energetska nezavisnost.
Evropa se suočava s novim energetskim šokom u trenutku kada još nije u potpunosti sanirala prethodni. Ključni problem ostaje isti – zavisnost od uvoza energije.
Ako se sukob u Iranu produži, trenutni paket mjera mogao bi biti samo početak mnogo dublje ekonomske krize.
