Novi izvještaj CEE Bankwatch Network-a „Comply or Close 2026“ pokazuje da zagađenje iz termoelektrana na ugalj na Zapadnom Balkanu i dalje značajno premašuje dozvoljene granice propisane kroz obaveze zemalja regiona prema Energetskoj zajednici.
Prema nalazima izvještaja, emisije sumpor-dioksida iz termoelektrana obuhvaćenih nacionalnim planovima za smanjenje emisija u Bosni i Hercegovini, Kosovu, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji tokom 2025. godine bile su 6,6 puta veće od dozvoljenog nivoa. Emisije prašine premašile su dozvoljene vrijednosti za 2,9 puta, dok su emisije azotnih oksida bile oko 1,4 puta iznad propisanih ograničenja, prenosi Dan.
Autori izvještaja navode i da su sve tri zemlje Zapadnog Balkana koje imaju termoelektrane u režimu ograničenog rada, uključujući Crnu Goru, nastavile da krše obaveze iz tog režima i tokom prošle godine.
Kada je riječ o Crnoj Gori, u fokusu izvještaja nalazi se pitanje da li je ekološka rekonstrukcija Termoelektrane Pljevlja dovela do stvarnog i mjerljivog smanjenja zagađenja i da li postrojenje nakon modernizacije može kontinuirano da radi u skladu sa standardima emisija koje država mora poštovati u okviru Energetske zajednice i procesa pristupanja Evropskoj uniji.
TE Pljevlja je tokom 2025. godine radila 2.794 sata, znatno manje nego prethodnih godina zbog radova na rekonstrukciji. Zbog smanjenog broja radnih sati zabilježene su i niže ukupne emisije u odnosu na 2024. godinu. Emisije sumpor-dioksida iznosile su 18.643 tone, emisije prašine 164 tone, a emisije azotnih oksida 1.670 tona.
Međutim, autori izvještaja upozoravaju da niže godišnje emisije u godini kada je elektrana radila znatno kraće ne predstavljaju dokaz da je rekonstrukcija ostvarila planirane rezultate niti potvrdu da postrojenje sada ispunjava propisane granične vrijednosti emisija.
Do sada su javnosti predstavljeni pojedini preliminarni podaci i informacije o probnom radu sistema za odsumporavanje i denitrifikaciju, ali za konačnu ocjenu uspješnosti rekonstrukcije potrebni su potpuni, zvanični i provjerljivi rezultati mjerenja nakon završetka probnog rada.
– Javnost mora znati da li je rekonstrukcija TE Pljevlja zaista uspješna i da li postrojenje može da zadovolji stroge kriterijume evropskih direktiva na koje se Crna Gora već obavezala, kako kroz Ugovor o osnivanju Energetske zajednice, tako i kroz proces pregovora sa Evropskom unijom. Crna Gora je u rekonstrukciju TE Pljevlja uložila značajna sredstva. Građani zato imaju pravo da znaju da li su ta ulaganja dovela do stvarnog i trajnog smanjenja zagađenja ili su i nakon rekonstrukcije ostala otvorena pitanja u vezi sa ekološkom, pravnom i ekonomskom održivošću rada postrojenja – kazala je koordinatorka programa za klimu i energiju u Eko-timu Diana Milev Čavor.
Savjetnica za energetiku u jugoistočnoj Evropi pri CEE Bankwatch Network-u Pippa Gallop ocijenila je da transparentnost procesa rekonstrukcije mora biti veća.
Pročitajte još:
– Od početka projekta rekonstrukcije TE Pljevlja ukazivali smo da je ključno pitanje da li će ta ulaganja zaista obezbijediti smanjenje zagađenja na zakonom propisani nivo. Proces je morao biti transparentniji, uz dostupne analize izvedivosti i jasnije obrazložene tehničke kriterijume. Ako Crna Gora želi da napreduje ka članstvu u EU, potrebno je da pruži jasne odgovore o rezultatima rekonstrukcije i narednim koracima – poručila je Gallop.
U izvještaju se zaključuje da zagađenje iz termoelektrana na ugalj nije samo problem pojedinačnih postrojenja, već regionalni izazov koji se tiče sprovođenja propisa, odgovornosti energetskih kompanija i zaštite zdravlja građana. Ističe se i da lokalne zajednice koje žive u blizini termoelektrana godinama snose posljedice odlaganja primjene ekoloških standarda.
Autori navode da se budućnost TE Pljevlja mora posmatrati i u širem regionalnom kontekstu, kao dio pitanja dugoročnog rada starih termoenergetskih postrojenja, zaštite zdravlja stanovništva i sprovođenja pravedne energetske tranzicije.
