Zaduženost domaćinstava u Evropi otkriva iznenađujuću podjelu između sjevera i juga. Prema stereotipu, Evropljani na jugu žive iznad svojih mogućnosti, dok se na sjeveru više štedi. Međutim, najnoviji podaci Eurostata pokazuju da se najzaduženija domaćinstva u Evropskoj uniji nalaze na bogatom sjeveru, a ne u južnim ekonomijama koje se na kontinentu obično smatraju ranjivijim.
Dug domaćinstava u EU u 2025. godini iznosio je 49,4 odsto BDP-a, dok je u cijeloj eurozoni dostigao 50,7 odsto. Oba pokazatelja padaju svake godine od 2020, kada su bila iznad 60 odsto, javlja Euronews, prenosi Forbes.
Dug domaćinstava obuhvata obaveze poput hipoteka, potrošačkih kredita i drugih vrsta zaduženja.
Izražavanje tog duga kao udjela u bruto domaćem proizvodu omogućava ekonomistima da upoređuju zemlje različitih veličina, povezujući privatno zaduživanje sa ukupnim ekonomskim učinkom države.
Podaci tako pružaju širu sliku o tome koliko je sektor domaćinstava zadužen u odnosu na nacionalni dohodak.
Vrijednost od 50 odsto znači da je ukupan dug domaćinstava jednak polovini svega što zemlja proizvede za godinu.
Zašto je dug domaćinstava važan?
Visok dug domaćinstava ne mora nužno sam po sebi predstavljati problem.
Zemlje sa razvijenim hipotekarnim tržištima, visokim udjelom vlasništva nad nekretninama koje se finansira zaduživanjem ili sofisticiranim finansijskim sistemima često imaju povišene nivoe duga.
Ipak, prekomjerna zaduženost domaćinstava može produbiti ekonomske padove.
Evropska komisija označava nivo od 55 odsto BDP-a kao granicu iznad koje zaduživanje domaćinstava počinje da predstavlja makroekonomski rizik. Istorijski gledano, kreditne krize češće je izazivao privatni, a ne javni dug.
Velika finansijska kriza iz 2008. godine počela je u bilansima domaćinstava, a ne u bilansima država.
Paradoks: Sjeverna Evropa ima najveći dug domaćinstava
Sedam zemalja EU ima dug domaćinstava veći od 55 odsto BDP-a, a sve se nalaze u sjevernoj ili zapadnoj Evropi.
Nasuprot tome, južna Evropa, koja se u prošlosti povezivala sa krizama državnog duga, bilježi relativno umjeren nivo zaduženosti domaćinstava.
Dug italijanskih domaćinstava iznosi svega 35,9 odsto BDP-a, u poređenju sa 38 odsto u Grčkoj i 42,9 odsto u Španiji, što sve tri zemlje svrstava znatno ispod prosjeka EU.
Iako su vlade u južnoj Evropi među najzaduženijima na kontinentu, njihova domaćinstva su po pravilu znatno opreznija pri zaduživanju od domaćinstava na sjeveru.
Deset najzaduženijih zemalja
10. Njemačka: 49 odsto
Najveća evropska ekonomija nalazi se blizu prosjeka EU, uprkos svom bogatstvu.
Jedan od razloga je neuobičajeno niska stopa vlasništva nad nekretninama u Njemačkoj, koja je 2022. iznosila svega 46,7 odsto, što je među najnižim nivoima u Evropi.
Veliko tržište najma, relativno pristupačne kirije i izostanak poreskih olakšica na kamate na hipoteke istorijski su smanjivali potrebu domaćinstava da uzimaju velike stambene kredite.
9. Portugal: 53,9 odsto
Dug domaćinstava dostigao je oko 171 milijardu eura do kraja 2025, što predstavlja rast od 8,6 odsto u odnosu na prethodnu godinu, uglavnom zbog hipotekarnih kredita i jednog od najbržih rasta cijena nekretnina u EU.
Izloženost je značajna jer više od 90 odsto portugalskih hipoteka ima promjenljive ili kombinovane kamatne stope vezane za Euribor, što domaćinstva čini posebno osjetljivim na promjene kamatnih stopa Evropske centralne banke.
8. Kipar: 54,2 odsto
Centralna banka Kipra navodi da je odnos duga domaćinstava smanjen za oko 62 odsto od decembra 2016. godine.
Oko 34 odsto duga domaćinstava i dalje se odnosi na stare nenaplative kredite koje su preuzele agencije za naplatu potraživanja i koji se postepeno rješavaju.
7. Belgija: 56,4 odsto
Oko 43,1 odsto belgijskih domaćinstava posjeduje dom kupljen uz hipoteku, što je znatno iznad prosjeka EU od 24,3 odsto, a većina kredita ima fiksnu kamatnu stopu.
Nacionalna banka Belgije zabilježila je rast hipotekarnog kreditiranja u 2025. godini, pri čemu je vrijednost novih kredita porasla na 40,7 milijardi eura, sa 31,7 milijardi godinu ranije.
6. Francuska: 59,5 odsto
Francuske hipoteke uglavnom imaju fiksnu kamatnu stopu.
Za razliku od Portugala ili Španije, zaduživanje sa promjenljivom kamatnom stopom nije uobičajeno, dok je kreditiranje strogo ograničeno. Zajmoprimci uglavnom ne mogu da izdvajaju više od približno trećine neto prihoda za otplatu duga, u okviru gornje granice koju Banka Francuske mjesečno prilagođava.
5. Luksemburg: 60,5 odsto
Hipoteke čine 90 odsto ukupnog duga domaćinstava.
Ipak, gotovo polovina luksemburških domaćinstava uopšte nema dug, dok je medijalno neto bogatstvo 2023. godine iznosilo 676.000 eura.
4. Finska: 62,9 odsto
Stambeni krediti čine oko 63 odsto duga domaćinstava.
Kada se tome dodaju krediti stambenih zadruga, odnosno dugovi same zgrade koje kupci stanova preuzimaju, zajednički udio raste na oko 75 odsto.
Banka Finske više puta je upozoravala na rast upotrebe kredita stambenih kompanija i uvodi strožu regulativu kako bi se zaduženost domaćinstava držala pod kontrolom.
3. Švedska: 82,3 odsto
Švedska ostaje jedna od evropskih ekonomija koje najviše zavise od hipotekarnog kreditiranja.
Pročitajte još:
Hipoteke sa promjenljivom kamatnom stopom dominiraju tržištem, zbog čega su domaćinstva veoma izložena promjenama kamatnih stopa. Ta ranjivost posebno je došla do izražaja tokom ciklusa pooštravanja monetarne politike.
2. Danska: 84,1 odsto
Nacionalna banka Danske i Evropska komisija već dugo upozoravaju da visok bruto dug predstavlja signal opasnosti, iako je u velikoj mjeri kompenzovan značajnom penzijskom štednjom i vrijednošću nekretnina.
Dug domaćinstava kao udio raspoloživog dohotka, koji je 2024. iznosio oko 177 odsto, i dalje je među najvišima u EU.
1. Nizozemska: 93,5 odsto
Centralna banka Nizozemske navodi da je hipotekarni dug u toj zemlji toliko visok „jer država zaduživanje za kupovinu doma čini privlačnim“.
Poreske olakšice na kamate i kreditni standardi omogućavaju kupcima da finansiraju punu vrijednost nekretnine, dok druge zemlje taj nivo uglavnom ograničavaju na 90 odsto ili manje.
Visok dug je, međutim, kompenzovan veoma velikom penzijskom imovinom i visokim nivoom finansijskog bogatstva domaćinstava.
