Dok Evropska centralna banka razvija digitalin euro, elektronski oblik gotovine koji će građani, u buduće koristiti za plaćanje, većina sugrađana još ne zna šta je to. Iz Evrope poručuju da im je cilj da, ovaj kontinent, dobije sopstveno digitalno sredstvo plaćanja u vrijeme sve većeg razvoja mobilnih plaćanja i kriptovaluta.
Iz Centralne banke Crne Gore poručuju da pažljivo prate razvoj projekta i pripremaju domaći platni sistem za buduće evropske promjene.
„Ova tema je za Crnu Goru od posebnog značaja jer euro koristimo više od dvije i po decenije, iako nijesmo formalno članica eurozone. Digitalni euro za nas stoga nije samo tehnološka inovacija, već dio buduće arhitekture valute koju svakodnevno koriste naši građani i privreda”, saopštili su iz Centralne banke Crne Gore.
Naglašavaju da, uprkos tome što naša zemlja koristi euro, neće automatski imati pristup toj digitalnoj novčanici već će za to biti potrebni posebni sporazumi sa Evropskom unijom i Evropskom centralnom bankom.
„Crna Gora danas pripada trećoj kategoriji. Ona se ne može tretirati kao država članica EU izvan europodručja, niti kao država sa monetarnim sporazumom. Zato sama euroizacija ne proizvodi automatsko pravo građana, preduzeća ili javnih institucija u Crnoj Gori da otvore račun ili novčanik u digitalnom euru“, obajsnili su iz CBCG.
Građani, sa druge strane, malo ili ni malo, a mnogi i sa nepovjerenjem slušaju priču o digitalnom euru.
Ekonomska analitičarka Mila Kasalica, za Biznis.me objašnjava da je digitalni euro projekat koji se sa Evropskom centralnom bankom radi preko nadležnih centralnih banaka zemalja članica, zemalja EMU kao i zemalja koje su kandidati za pridruživanje.
„To je gotovina izdata u elektronskom obliku koja će ostati, što i mora, pod nadzorom monteranih agregata, odnosno strogom kontrolom nadležnih institucija. Svjetske inovacije u elektronskoj sferi su se u vrijeme tekuće administracije SAD-a, u značajnoj mjeri proširile na mnoge druge ekonomije, osim za sferu kripto- investiranja. Zbog osjetljivosti i strogog okvira sajber sigurnosti, što je obavezujuće, ovaj segment ne može da bude unutar nadgornjavanja i nadmoći, nego najoptimalnije globalne saradnje. Petnaest godina svaki konzervativac u politici i na socijalnim mrežama, sklon pretjeranoj javnoj graji i dalek od činjenica, pokušao je / većinom uspijevao da slomi globalizaciju, jer je to bilo “dežurno čudovište”“, objašnjava Kasalica.
Ističe da je digitalni euro, ekskluzivni neformalni okvir koji će, uvjerena je, pružiti minimum stabilnog pristupa novcu u periodu koji dolazi a koji će obilježiti pravilna primjena vještačke inteligencije, van dosadašnjeg nerd-igranja Capex-om za preobimne tržišne trgovine, u većini na štetu potrošača i tržišta rada, a sve su prilike i na štetu njih samih, nesistemski nastrojenih tehnokratskih barona koji slijedeći posljednje informacije, ne umiju kontrolisati ni fazu testiranja pojedinih modela AI.
„EU okvir iz Programa oko digitalne Evrope je strateška odgovorna priča o opštim ciljevima u vezi podrške i ubrzanja digitalne transformacije evropske ekonomije, industrije i društva, koja treba da služi građanima, javnim upravama i privrednim društvima U EU, kao i aplikantima za pridruživanje. Da li će poboljšati konkurentnost “Evrope u globalnoj digitalnoj ekonomiji, uz doprinos prevazilaženju digitalnog jaza širom Unije i jačanju strateške autonomije Unije, kroz holističku, međusektorsku i prekograničnu podršku i snažniji doprinos Unije” (citat iz Programa), zavisiće od komplementarnog rada unutar javnih administracija koje moraju razumjeti da je žvaka o “digitalizaciji” u stvari golema svakodnevna obaveza primjene novih softvera kod građana i privrednih društava, a za koju obuke ne obezbjeđuje ni jedna skoro pa uspavana javna administracija, kao ni pravilnu sistemsku podršku, osim one smiješne koju su crnogorski poreski obveznici imali i imaju oko IRMS od januara tekuće godine – “intuitivna je baza podataka, pa ćete se sami snaći”“, upozorava naša sagovornica.
Naglašava da će teže biti primijeniti specifične ciljeve ovog programa, koji su, navodi, visokoperformansno računarstvo; vještačka inteligencija; sajber bezbijednost i povjerenje; napredne digitalne vještine; kao i primjena i najbolje korišćenje digitalnih kapaciteta i interoperabilnosti. Među ovim ciljevima su izvori odgovrne edukacije građana i privrede od strane administracija i akademije, a onda i onog čemu ukupna digitalizacija mora da služi: potrošačima i tržištu rada (prije svegas puno poštovanje direktrive o digitalnim uslugama kao i famozne GDPR, direktive o zaštiti podataka ličnosti)“, nabraja Kasalica i naglašava da se zbog toga svi moramo pripremiti, upoznati da bismo i edukacije i samoedukaciju procesuirali pravilno i ušli u EU kao odgovorni članovi-nice evropske zajednice.
„Da li će to biti 2028-e ili 2030-e, potpuno svejedno. Jedino je važno da uđemo kao država odgovornih građana/nki i žilavih privrednih društava, a slabašne, ali ipak naše administracije, na državnom i nivoima lokalnih samourapva“, izričita je ekonomoska analitičarka Mila Kasalica.
EU najavaila digitalni euro do 2029.godine
I u zemljama članicama Evropske unije, digitalni euro je u pripremi i njegova primjena najavljena je do 2029. godine. Namjera je da evropski platni promet učine nezavisnijim od američkih finansijskih kompanija. Kritičari tog oblika trgovine sumnjičavi su prema njegovom uvođenju. Za one koji vjeruju, to je siguran, anoniman i besplatan-digitalni euro koji će se umjesto u novčaniku naći u pametnom telefonu. Jedan od zagovornika, njemački ministar finansija, od početka svog mandata zalaže se za uvođenje tog novog sredstva plaćanja, smatrajući da američki pružaoci finansijskih usluga više nisu dovoljno pouzdani. Kazao je da je digitalin euro ne samo takav vid novca već i evropski patriotizam koji jača suverenitet. To su prihvatile i njegove kolege drugih država članica Evropske unije, što im je poslužilo za predstavljanje zajedničke ideje. I Evropski parlament, iako traži određene mjere zaštite privatnosti podržao je taj prijedlog, pa bi dogovor mogao biti postignut brzo.
Među evropskim državama raspravlja se i kako bi trebalo da izgleda digitalni novčanik. Od mogućnosti da Evropska centralna banka razvije vlastitu aplikaciju, što se ne sviđa komercijalnim bankama, što bi ipak bilo njima u korist jer će digitalni novčanik, najvjerovatnije, biti integrisan u njihove postojeće mobilne aplikacije i biti povezan s bankovnim računom, jer kada se sredstva potroše, korisnici će moći odmah da ga dopune.
Analitičari objašnjavaju da je bankama posebno važno da građani ne mogu držati neograničene iznose u digitalnom novčaniku. U suprotnom bi taj novac bio izvan njihovog sistema, što bi smanjilo sredstva koja koriste za ulaganja i odobravanje kredita. Zbog toga će, navode, jedno od ključnih pitanja u pregovorima biti određivanje maksimalnog iznosa koji će korisnici moći držati u digitalnom euru.
Zašto se protive komercijalne banke?
Komercijalne banke dugo su se protivile digitalnom euru, uvjerene da bi političari trebali sačekati da se razviju privatne evropske alternative da bi, u tom slučaju, mnoge manje države članice EU i dalje ostale potpuno zavisne od pružalaca platnih usluga izvan Evrope.
Političari sa druge strane kao najvažniji argument za uvođenje digitalnog eura navode potrebu da Evropa postane nezavisnija od SAD-a i kartica koje dominiraju tržištem elektronskog plaćanja u svojim segmentima.
Za razliku od komercijalnih banka, privatne su prihvatile činjenicu da Evropska centralna banka i evropske institucije žele uvesti digitalni euro – i to što je moguće prije. Umjesto protivljenja, traže postepeno uvođenje. Iz evropskog Udruženja banaka smatraju da bi internetska i offline verzija digitalnog eura trebale biti uvedene u različitim fazama, kako bi se, tvrde lakše ispunili tehnički i sigurnosni zahtjevi.
Pročitajte još:
Evropska centralna banka trenutno planira uvođenje digitalnog eura 2029. godine a pilot projekt najavljuju već naredne godine. Jedni poručuju da je veoma ambiciozno, dok njemački ministar finansija poručuje da se digitalni euro uvede i prije. Prema podacima Evropske centralne banke , američki platni giganti Visa i Mastercard učestvuju sa 61% u kartičnim plaćanjima u evrozoni i obavljaju gotovo sve prekogranične kartične transakcije.
Evropska unija nije jedina koja razvija digitalnu valutu
Kina već ima digitalni juan, dok je Rusija najavila da će njena digitalna rublja postati operativna u septembru 2026. godine.Sjedinjene Američke Države su zauzele drugačiji pristup. Predsednik Donald Tramp odustao je od digitalne valute koju bi izdavale Federalne rezerve, pa je ume
sto toga podržao razvoj kriptovalute stejblkoina. Pošto je velika većina globalnih stejblkoina denominovana u američkim dolarima, zagovornici tvrde da bi ova tehnologija mogla dodatno ojačati međunarodnu ulogu dolara i proširiti njegovu upotrebu u prekograničnim plaćanjima.
Digitalni euro bio bi elektronski oblik novca koji izdaje Evropska središnja banka. Građani bi ga mogli koristiti za plaćanja u trgovinama, na internetu ili između sebe – jednako jednostavno kao gotovinu ili karticu. Osnovna upotreba bila bi besplatna, a plaćanja bi bila moguća i bez internetske veze.
Zaštita privatnosti jedno je od ključnih načela prijedloga. Europski parlament insistira da se podaci o plaćanjima prikupljaju samo u mjeri potrebnoj za funkcioniranje sistema, dok Evropska središnja banka ne bi imala pristup privatnim podacima korisnika.Gotovina ostaje.
Euro ostaje zakonsko sredstvo plaćanja u fizičkom obliku, a građani će ga i dalje moći koristiti kao i dosad. Cilj digitalnog eura nije ukidanje gotovine, nego uvođenje sigurnog evropskog načina digitalnog plaćanja i jačanje evropske finansijske nezavisnosti smanjenjem zavisnosti o davaocima platnih usluga izvan Evropske unije.
Važno je istaći da Evropski parlament ovim glasanjem nije uveo digitalni euro, već je odobrio početak pregovora s državama članicama o konačnom tekstu zakonodavstva. Tek nakon završetka tog postupka moći će se donijeti konačna odluka o njegovu uvođenju.
