Rat sa Iranom istakao problem neujednačenog snabdjevanja Evrope kerozinom

Cijene kerozina u Evropi su se gotovo udvostručile od početka rata na Bliskom istoku, a poremećaji u snabdijevanju zbog zatvaranja Hormuškog moreuza istakli su problem smanjene prerade u evropskim rafinerijama i neravnopravnog položaja pojedinačnih evropskih tržišta, navodi se u izvještaju Međunarodnog udruženja za vazdušni prijevoz (IATA), koji je prenijela Hina. – javljaju Financije.hr.

Evropski kupci su prošle sedmice plaćali u prosjeku 188,08 dolara po barelu kerozina, navodi IATA u sedmičnom izvještaju. Još krajem februara, u prosjeku je iznosila oko 100 dolara, pokazuju podaci.

Međutim, cijene su se prošle sedmice stabilizovale, jer su bile 7,6 posto niže od prosjeka u prethodnoj sedmici, prema tabeli IATA-e. U poređenju s istim periodom prošle godine, mlazno gorivo je bilo otprilike dvostruko skuplje.

IATA je u novembru prošle godine upozorila da korijen dubokih problema na evropskom tržištu kerozina leži u smanjenim domaćim rafinerijskim kapacitetima, što je rezultiralo povećanim oslanjanjem na uvoz. Mnoge starije rafinerije postale su neekonomične zbog slabljenja potražnje za konvencionalnim gorivima, uz žestoku konkurenciju novih i efikasnijih velikih rafinerija i stroge ekološke propise, utvrdila je IATA.

U takvim uslovima, četiri rafinerije su prestale s radom 2025. godine, a evropski kapacitet rafiniranja smanjen je za 400.000 barela dnevno. U 2024. godini iznosio je 13 miliona barela dnevno, napominje udruženje aviokompanija.

Do 2050. godine ukupni kapacitet rafiniranja u Evropi mogao bi, prema izvještaju S&P Globala, biti smanjen za više od pet miliona barela dnevno, navodi IATA.

Velike strukturne promjene u evropskom sistemu rafiniranja dovode do rizika za snabdijevanje kerozinom na domaćem tržištu, upozorilo je udruženje u novembru prošle godine. Evropa je dugo bila neto uvoznik mlaznog goriva i pokriva oko 30 posto potražnje uvozom, napominje IATA. Do rata, Stari kontinent je snabdijevao više od polovine svog kerozina sa Bliskog istoka, izvijestio je Reuters.

Razvijena infrastruktura u nekim dijelovima Evrope garantuje otpornost „osnovnih“ tržišta i omogućava im efikasnu apsorpciju velikih količina uvoznog goriva, ističe IATA.

Među infrastrukturama se ističu glavno čvorište za preradu i skladištenje goriva Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen (ARA) i NATO-ov Centralnoevropski sistem naftovoda (CEPS). CEPS isporučuje mlazno gorivo za vojne potrebe od kraja 1950-ih, a civilne aerodrome u Belgiji, Francuskoj, Njemačkoj, Luksemburgu i Holandiji od kraja 1970-ih.

Sistem naftovoda isporučuje kerozin glavnim evropskim aerodromima, kao što su oni u Amsterdamu, Briselu, Frankfurtu, Luksemburgu i Cirihu, prema podacima NATO-ove web stranice.

Područja koja nisu povezana sa CEPS-om i kojima nedostaju konkurentni uvozni terminali izložena su poremećajima u snabdijevanju, istakla je IATA. Takvim tržištima je teško nadoknaditi izgubljenu proizvodnju iz domaćih rafinerija, jer alternativni lanci snabdijevanja zahtijevaju složenu logistiku i veće troškove, upozorili su krajem prošle godine.

U martu je Iran preuzeo kontrolu nad Hormuškim moreuzom kao odgovor na američko-izraelske napade, zabranivši tranzit brodova povezanih sa SAD-om, Izraelom i njihovim saveznicima. Brodovi iz „prijateljskih“ zemalja moraju koordinirati prolaz s iranskom vojskom.

Rat je takođe oštetio energetska postrojenja u zemljama Persijskog zaliva, ugrožavajući snabdijevanje kerozinom. Prijevoznici su upozorili na moguću nestašicu neposredno prije početka ljetne turističke sezone.

Ranije prošle sedmice, holandska vlada je objavila da su zalihe kerozina u Holandiji trenutno na 78 posto normalnog nivoa, podsjećajući da je uvoz uglavnom obustavljen.

Prema vladi u Amsterdamu, evropska proizvodnja i zalihe iz strateških rezervi mogu pokriti pet mjeseci potražnje za kerozinom. Španija i Portugal, s druge strane, računaju na domaće rafinerije i isporuke iz drugih dijelova svijeta.

Glavni dobavljač mlaznog goriva za portugalske aerodrome, Galp Energia, kupuje naftu uglavnom od Brazila, a zatim je prerađuje u rafineriji u Sinesu.

Španija ima razvijenu mrežu domaćih rafinerija i uvozi barele uglavnom s američkog kontinenta i Sjeverne Afrike, izjavila je u ponedjeljak ministarka energetike Sara Aagesen. Španija uvozi velike količine nafte iz Venecuele, odakle je 2024. godine uvezla preko tri miliona tona nafte.

Neke španske rafinerije povećale su preradu i do 60 posto u odnosu na normalne nivoe, što će Španiji omogućiti da uđe u prometnu ljetnu sezonu s maksimalnim nivoima zaliha kerozina, istakao je Aagesen.

Mreže snabdijevanja koje nemaju mogućnost diverzifikacije bit će izuzetno ranjive na vanjske šokove, bilo da se radi o geopolitičkim, logističkim ili poslovnim šokovima, upozorila je IATA krajem prošle godine.