Radnička prava na klackalici, Opšti kolektivni ugovor ističe 30. aprila

Predstavnici poslodavaca i sindikata razgovaraće u petak 17. aprila sa premijerom Milojkom Spajićem o povećanju obračunske vrijednosti koeficijenata zarada, na osnovu kojeg bi zaposleni u javnom i privatnom sektoru u maju dobili uvećanu zaradu.

Nadaju se pozitivnom ishodu, a aktuelni, Opšti kolektivni ugovor na snazi je do 30. aprila.

Generalni sekretar Saveza sindikata, Duško Zarubica kazao nam je da je od posljednjeg sastanka prošlo dovoljno vremena kada su Vlada i poslodavci preuzeli obavezu da nađu rješenje za povećanje zarada u realnom sektoru. Za Biznis.me je ponovio da Sindikati ostaju pri ranije iznijetom zahtjevu – povećanje zarada za sve zaposlene, i u javnom i privatnom sektoru i to od narednog mjeseca, a da visina povećanja zavisi od dogovora oko koeficijenata.

„Insistiramo da se povećaju oba koeficijenta, i obračunske vrijedno sti i koeficijenta složenosti. Nadamo se konačnom dogovoru na zadovoljstvo sindikata i svih zaposlenih“, istakao je Zarubica.

Iz Unije poslodavaca tvrde da većina poslodavaca isplaćuje zarade iznad nivoa koji se traži i upozoravaju na pitanje održivosti biznisa.

Keković: Isrcpljeni su svi mehanizmi, Opšti kolektivni ugovor mora biti potpisan

Predsjednik Unije slobodnih sindikata Srđa Keković je za Biznis.me kazao da nema razloga da do kraja aprila ne bude postignut dogovor o novom Opštem kolektivnom ugovoru, jer se radi o jašanju ekonomskog položaja zaposlenih.

Upozorava na razliku nominalne plate i kupovne moći građana. Statistika pokazuje da sindikalna potrošačka korpa za prvi kvartal, za četvoročlano domaćinstvo, iznosi oko 2.000 eura. Keković smatra da je to jedan od bitnih razloga za povećanje zarade, te da ne postoji više prostora za pregovaranja jer su u minulom periodu iscrpili sve argumente koji opravdavaju potrebu za povećanjem zarada.

“Kao organizacija koja je odložila najavljeni protestni skup kako bi pružila još jednu šansu socijalnom dijalogu i postizanju kompromisa između rada, kapitala i Vlade , uvjereni smo da će do kraja ovog mjeseca biti postignut dogovor koji će biti u interesu svih, a prvenstveno zaštite ekonomskog položaja zaposlenih”, kazao je Keković, uvjeren da će poslodavci i Vlada u ovom, dodatnom roku, sagledati širu sliku i ponuditi model koji će biti u interesu očuvanja programa Evropa sad 1 i Evropa sad 2.

Naglašava da Opšti kolektivni ugovor za sindikalne pregovarače ostaje ključan alat za unaprjeđenje minimuma radnih prava zaposlenih u Crnoj Gori.

“Taj akt predstavlja ujedno i krunu i ključni rezultat tripartinog socijalnog dijaloga i kao takvog ga je nužno njegovati. Ovim aktom su bliže uređena brojna prava iz i po osnovu rada, poput prava na uvećanje broja dana godišnjeg odmora, plaćeno i neplaćeno odsustvo, elementi za obračun osnovne zarade odnosno koeficijenti složenosti i obračunska vrijednost koeficijenta, osnov za uvećanje osnovne zarade odnosno minuli rad, prekovremeni, noćni, rad u dane državnih, drugih i vjerskih praznika, rad nedjeljom i pripravnost, otpremnina za odlazak u penziju, pomoć u slučaju smrti zaposlenog ili člana njegove uže porodice, kao i određena sindikalna prava”, precizirali su iz USSCG.

Rabrenović: Nedostaje jak sindikat da izvrši pritisak na Vladu

Sindikati su, uvjeren je dr Jovan Rabrenović, iz Instituta ekonomskih nauka, krivi za nastalu situaciju. Tvrdi da su umjesto čekanja Vlade da se „smiluje“ i potpiše Opšti kolektivni ugovor, zbog kojeg je upitna finansijska stabilnost više od sto hiljada radnika, trebalo da mobilišu članstvo koje će izvršiti efikisan pritisak na izvršnu vlast, a ne, kako kaže,dozvolili da pregovori traju neprihvatljivo dugo i neizvjesno.

„Umjesto konstruktivnih partnera u pregovorima, dobijamo aktere koji pribјegavaju eskalaciji i priјetnjama štrajkom jer su izgubili povјerenje u institucionalne mehanizme. Slabost sindikata u Crnoj Gori je odavno poznata i čini se da nema naznaka poboljšanja. Sindikalno pregovaranje često je jalov pokušaj ispunjavanja osnovnih zahtjeva zaposlenih, koji pristupanjem takvim sindikatima ne mogu očekivati ni zaštitu osnovnih radnih prava, a kamoli materijalne beneficije koje sindikati ponekad obezbeđuju svojim članovima“, kazao je za Biznis.me dr Jovan Rabrenović.

Upitan da prokomentariše poziciju Vlade u kontekstu sindikata kao pregovarača, kazao nam je da odgovorna vlast ne koristi budžet kao instrument za stvaranje alibija.

„Odgovorna vlast ne tretira socijalno partnerstvo kao tehničku smetnju već kao konstitutivni element demokratskog upravljanja i ne podređuje dignitet zaposlenih u javnim službama izbornom kalendaru. Ono što vidimo u slučaju pregovora oko Opšteg kolektivnog ugovora nije odgovorno upravljanje već kratkovida politička taktika koja će proizvesti dugoročne negativne efekte“, naglasio je naš sagovornik.

Upozorio je da Evropska unija ne ocjenjuje kandidate samo na osnovu transponiranih zakona već stvarne prakse.

„Brisel će pratiti ne samo da li Crna Gora ima zakone o kolektivnom pregovaranju već kako ti zakoni funkcionišu u praksi. Moguća marginalizacija sindikata, politizacija pregovora o zaradama i budžetske manipulacije šalju poruku koja je suprotna retorici o evropskom putu. Vlada Milojka Spajića pokazala je vještinu u komuniciranju evropskih vrijednosti, ali ova situacija otkriva jaz između retorike i prakse. Taj jaz je ono što na kraju određuje kredibilitet kandidature“, naglasio je Rabrenović.

Evropska praksa

Evropska perspektiva pruža poučne komparativne lekcije. Nijedna zemlja koja je uspješno završila proces pristupanja Evropskoj uniji nije to učinila marginalizacijom socijalnog dijaloga.

Slovenija, koja je prošla kroz period fiskalnih restrikcija tokom krize eura, održala je mehanizme socijalnog partnerstva kroz višegodišnje sporazume koji su kombinovali fiskalnu disciplinu sa predvidljivim povećanjima zarada vezanim za inflaciju. Hrvatska je razvila sofisticirane modele kompenzacija koji kombinuju zarade sa benefitima, omogućavajući fleksibilnost u teškim fiskalnim vremenima.

Čak i Bugarska, zemlja sa nižim standardom od Crne Gore, uspostavila je mehanizme transparentne komunikacije o fiskalnim limitima uz garantovana minimalna povećanja.

Ono što povezuje uspješne primjere nije odsustvo fiskalnih pritisaka već prisustvo političke volje da se socijalni dijalog tretira ozbiljno, kao mehanizam društvene stabilnosti, a ne kao smetnja tehnokratskom upravljanju.

Dugo, teško i neizvjesno pregovaranje

Sindikalci su se nadali da će priča o Opštem kolektivnom ugovoru biti završena zadnjeg dana prošle godine, ali, tada na sastanku sa premijerom Milojkom Spajićem nijesu dobili potvrdu da će Vlada u naredna dva dana potpisati Opšti kolektivni ugovor kojim se podrazumijeva povećanje obračunske vrijednosti koeficijenta.

Najavljeni su novi razgovori Vlade i socijalnih partnera za 09.januar, koji nije donio ništa novo pa su sve oči uprte u sjutrašnji dan.

Podsjetimo da su Vlada, Unija poslodavaca Crne Gore, Savez sindikata Crne Gore i Unija slobodnih sindikata 20. marta 2014. godine zaključili Opšti kolektivni ugovor, u trajanju od dvije godine, nakon čega je važenje istog dva puta produžavano. Unija poslodavaca Crne Gore je u aprilu 2019. godine inicirala i predložila određene izmjene koje se tiču definicije uže porodice. Sa druge strane, Savez sindikata Crne Gore je predložio samo produženje roka važenja OKU.

Krajem decembra 2022.godine Vlada je na elektronskoj sjednici dala saglasnost na novi Opšti kolektivni ugovor. Generalni sekretar Unije slobodnih sindikata Srđa Keković tada je kazao da je potpisivanje Opšteg kolektivnog ugovora od posebne važnosti za desetine hiljada zaposlenih u Crnoj Gori, te da će zaposleni u bankarskom sektoru, trgovini, građevini i mnogim drugim oblastima, imati znatno bolje uslove za rad.

„Ukoliko bi prestao da važi Opšti kolektivni ugovor ne bi imali dana godišnjeg odmora, dane za plaćeno odsustvo po raznim osnovama, zbog bolesti, rođenja djeteta, zaključenje braka, zatim uvećanje zarade na koje imaju pravo po kolektivnom ugovoru, za noćni rad, prekovremeni rad, praznični, dvokratni rad, pripravnost od kuće, za rad nedjeljom, na otpremninu za penziju koja je u ovom trenutku uvrštena u visini tri minimalne zarade. A, takođe, ni na jednokratnu pomoć za određene slučajeve koje je Opšti kolektivni ugovor propisao, kao i brojna prava koja pripadaju sindikatu kod poslodavaca, definisana tim kolektivnim ugovorom“, istakao je Keković, a tri i po godine kasnije postavlja se isto pitanje.

Statistika potvrđuje da cijene ne prate visinu zarade

Dok Vlada vaga da li ima uslova za povećanje obračunske vrijednosti koeficijenta, a samim tim i povećanja plata u javnom i privatnom sektoru, statistika upozorava da cijene ne prate visinu postojećih zarada.

Prema podacima Monstata, cijene proizvoda i usluga lične potrošnje, mjerene indeksom potrošačkih cijena, u martu su, u odnosu na isti prošlogodišnji mjesec, u prosjeku bile više 3,1 odsto. Potrošačke cijene u martu su u odnosu na februar u prosjeku bile više 0,8 odsto.

“Najveći uticaj na mjesečnu stopu inflacije imali su rast cijena u grupama goriva i maziva za motorna vozila, odjeća, mlijeko, ostali mliječni proizvodi i jaja, potrošni proizvodi za održavanje domaćinstva, meso i prerađevine od mesa, kafa i substituti za kafu, žitarice i proizvodi od žitarica, voće i orašasti plodovi”, navodi se u saopštenju Monstata. Potrošačke cijene u periodu januar-mart, u poređenju sa istim mjesecima prošle godine, u prosjeku bile su više 2,9 odsto.

Posmatrano po glavnim grupama proizvoda i usluga prema namjeni potrošnje, u martu je, u odnosu na prethodni mjesec, zabilježen rast u grupama prevoz 4,5 odsto, odjeća i obuća i pokućstvo i rutinsko održavanje stana po 0,9 odsto, rekreacija, sport i kultura 0,7 odsto, hrana i bezalkoholna pića 0,4 odsto, alkoholna pića i duvan, restorani i usluge smještaja, lična njega, socijalna zaštita i razna dobra i usluge po 0,2 odsto, informacije i komunikacije i osiguranje i finansijske usluge po 0,1 odsto.

Cijene ostalih proizvoda i usluga nijesu se bitnije mijenjale.