Crna Gora je među državama sa najvećim procentom građana koji žive van njenih granica, u odnosu na broj stanovnika. Izražene migracije počele su u 18 vijeku, a talasi iseljavanja bili su uslovljeni različitim faktorima, najčešće ekonomskom nestabilnošću, ali i drugim društvenim i političkim okolnostima. Danas gotovo da ne postoji država u svijetu u kojoj ne žive ljudi porijeklom iz Crne Gore, kazao je u razgovoru za Biznis.me Aldin Muratović, državni sekretar Ministarstva dijaspore.
„Dijaspora ima izuzetno značajnu ulogu u ekonomiji Crne Gore. Prema podacima Centralne banke Crne Gore, kroz doznake iz inostranstva u Crnu Goru godišnje stiže oko 900 miliona eura. To potvrđuje snažnu povezanost naše dijaspore sa matičnom državom i njihovu kontinuiranu podršku razvoju Crne Gore, kako na ekonomskom, tako i na društvenom planu“, kazao je Muratović.
Iako nema tačnih podataka o odlivu stanovništva, naš sagovornik, kaže da je ta brojka velika.
„Ministarstvo dijaspore Crne Gore je novoformirano ministarstvo i nije naslijedilo bazu podataka koja bi omogućila precizno praćenje odliva stanovništva iz Crne Gore tokom prethodnih godina. Zbog toga je teško govoriti o potpuno tačnim i objedinjеnim podacima kada je riječ o migracijama u posljednjoj deceniji“, naveo je Muratović.
Ističe da država trenutno radi na stvaranju boljih uslova života i rada u domovini, pa su, kako tvrdi, razlozi koji su nekada podsticali masovne migracije danas u značajnoj mjeri ublaženi, ističući da je važno da građani prepoznaju prilike za život i razvoj upravo u Crnoj Gori.
„Budućnost Crne Gore ide u pozitivnom pravcu, što potvrđuje i sve veći broj naših građana koji se odlučuju na povratak u zemlju. To je posebno ohrabrujuće. Crna Gora ima dobre razvojne potencijale i vjerujem da može postati još poželjnije mjesto za život, rad i zasnivanje porodice“, istakao je Muratović.
Prema posljednjem popisu stanovništva u Crnoj Gori, koji je sproveden u decembru 2023. godine, oko 44.000 građana vode se kao privremeno odsutni, odnosno borave u inostranstvu. No, taj broj je daleko od prave cifre, jer je popis obuhvatio samo one koji imaju prijavljeno prebivalište ili člana domaćinstva u Crnoj Gori koji ih je mogao prijaviti.
U Ministarstvu dijaspore su prepoznali to kao veliki problem i izazov za državu, pa u posljednje vrijeme rade na stvaranju drugačije atmosfere kojom mlade žele da zadrže, a onima koji su napustili svoje ognjište ponude nove, bolje uslove, kazao je za Biznis.me državni sekretar Aldin Muratović.
Prema preliminarnim podacima Centralne banke za prošlu godinu, priliv doznaka iz inostranstva iznosio je oko 850 miliona eura i dostigao rekord. Prema zvaničnim podacima za godinu ranije, taj priliv je iznosio 843,62 miliona eura ili 11,31 odsto BDP-a, što ukazuje na njihov značajan doprinos ekonomiji.
Podaci banaka govore da je najveći priliv doznaka, prošle godine, zabilježen iz Italije, Sjedinjenih Američkih Država, Velike Britanije, Irske, Srbije i Njemačke, te da se struktura priliva po zemljama ne mijenja značajno iz godine u godinu, rekao je direktor Direkcije za platni bilans Boris Kilibarda, i objasnio da se ti podaci odnose na zemlje iz kojih je izvršeno plaćanje, a ne na zemlju iz koje je možda potekla uplata.
Iz Ministarstva dijaspore su nam ranije kazali da u inostranstvu živi makar još jedna Crna Gora.
„Što se tiče država, najviše naših građana živi u zemljama regiona – Srbiji, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj. Sve veći broj je studenata u Sloveniji. Značajne zajednice nalaze se u zemljama Zapadne Evrope – posebno u Njemačkoj, Švajcarskoj, Luksemburgu i Austriji. Vrlo brojna je i naša zajednica u Turskoj, a prisutni smo i u Sjedinjenim Američkim Državama, Kanadi i Australiji. Kada bude gotov Registar, koji se popunjava od prošle godine,imaćemo jasnu sliku ne samo o broju, već i o profesijama, starosnoj strukturi i interesovanjima naših ljudi u dijaspori“, poručili su iz tog resora.
Naš sagovornik kaže da iznosi koji stižu preko doznaka, ipak, nijesu prava slika jer veliki dio pomoći naših ljudi iz inostranstva ostaje nevidljiv u zvaničnoj statistici, jer se sredstva ne šalju uvijek putem banaka ili formalnih kanala.
„Naši građani novac šalju lično preko članova porodice, prijatelja i rodbine, a to se nigdje ne bilježi. Zato se sa sigurnošću može reći da je ukupna vrijednost pomoći dijaspore državi značajno veća od onoga što pokazuju bilansi Centralne banke“, kazao je Muratović.
Naglašava da taj novac ima viši značaj od sopstvene vrijednosti. Osim ulaganja u porodicu, ljudi iz dijaspore ulažu u lokalnu zajednicu kroz pomoć u realizaciji infrastrukturnih projekata.
„Ministarstvo dijaspore želi da taj ogroman potencijal postane vidljiviji i da se, osim kroz doznake, usmjeri i ka investicijama. Podsticanjem naših iseljenika da ulažu u biznise, turizam, poljoprivredu i tehnologiju u Crnoj Gori, taj novac će biti višestruko koristan – ne samo za porodice, već i za razvoj čitave države“.
Pročitajte još:
Prema demografskim podacima, iz Crne Gore je od 2015–2019. godine emigriralo više od 8.499 osoba, dok je od 2020. do 2023. taj broj porastao na 15.506, prema podacima Uprave za statistiku. Zabilježeno je da je državu prije tri godine napustilo gotovo sedam hiljada osoba, što predstavlja najveći godišnji emigracioni odliv u novijoj statističkoj evidenciji.
Iz Centra da demografsku traniziciju upozoravaju da je od povratka nezavisnosti Crna Gora napredovala u nekim demografskim oblastima, ali je suštinski postala država u kojoj društvo ubrzano stari, a regioni su sve više nejednaki.
Dijaspora značajno ulaže u Hrvatsku i BiH, dok Tadžikistan i Nepal potpuno žive od dijaspore
Prema podacima Svjetske banke, srpska dijaspora i stanovnici Srbije koji rade za inostrane kompanije donijeli su oko 5,77 milijardi dolara u 2024. godini, što čini 6,4 odsto bruto domaćeg proizvoda. Taj procenat se, posmatrano, smanjio u poređenju sa prethodnim godinama, pa je udio doznaka u BDP-u još je veći kod Hrvatske (7,2 odsto), Albanije (8,4 odsto), Bosne i Hercegovine (10,6 odsto) i Crne Gore (10,3 procenata). Kod Slovačke, Slovenije i Sjeverne Makedonije udio je veoma mali i iznosi 1-2 odsto BDP-a.
Iako, prema podacima Svjetske banke, Hrvatska prima najviše novca u apsolutnom iznosu, dijaspora za Bosnu i Crnu Goru ima najveći uticaj na ekonomiju. Srbija, sa 6,4 odsto BDP-a, zauzima sredinu u regionu, dok zemlje poput Slovenije i Slovačke skoro da ne zavise od doznaka.
Hrvatski građani koji žive i rade u inostranstvu, prema podacima tamošnje narodne banke, tokom 2024. godine su u Hrvatsku poslali više od 2,87 milijarde eura. To je i najveći iznos od 2013. godine, prenosi Financije.hr.
Dodaju da je najviše uplata u Hrvatsku tradicionalno stiglo iz Njemačke, kao i proteklih 11 godina, a Hrvati su iz ove države u domovinu poslali 1,10 milijardi eura, što je takođe rekordan iznos doznaka. Na drugom mjestu po doznakama su hrvatski građani na radu u Irskoj, koji su tokom 2024. godine u Hrvatsku uplatili 312,7 miliona eura. Do 2019. godine, doznake iz Irske, prema podacima HNB-a, nisu prelazila iznose od 20 miliona eura, no od 2019 godine ti iznosi prelaze 100 miliona eura, uključujući i pandemijske godine.
Prema dostupnim podacima, prošla godina bila je rekordna kada je riječ o finansijskim vezama dijaspore s Bosnom i Hercegovinom. Novčane doznake iz inostranstva i dalje su jedan od ključnih oslonaca za hiljade domaćinstava, ali i važan faktor ukupne ekonomske stabilnosti zemlje.
Ranije objavljeni podaci Centralne banke Bosne i Hercegovine pokazuju da je u prvih devet mjeseci 2025. godine u BiH po osnovu tekućih transfera ušlo oko 4,3 milijarde KM, što je za oko 156 miliona KM više nego u istom periodu 2024. godine. Najveći dio tih sredstava čine lični transferi, odnosno novac koji građani iz dijaspore šalju svojim porodicama.
Zanimljiv je i podatak je i da su strani radnici zaposleni u Hrvatskoj prvih devet mjeseci prošle godine u svoje matične zemlje poslali gotovo 1,6 milijardi eura, a najveći dio tog novca završio je upravo u Bosni i Hercegovini.
Od zemalja koje, gotovo, da ne mogu opstati bez novca dijaspore izdvajaju se Tadžikistan, gde gotovo polovina BDP-a (47,9 odsto) zavisi od stanovnika koji rade u inostranstvu, i Nepal sa 26,2 odsto BDP-a.
Od očaja do sjaja, rekla bi stara izreka, pa među zemljama koje ne zavise od novca dijaspore ističu se: SAD, Saudijska Arabija, Kuvajt i Centralnoafrička Republika, oni gotovo da ne primaju lične doznake.
