Zapadna međunarodna energetska agencija upozorila je da su zalihe nafte prošlog mjeseca trošene rekordnom brzinom, dok rat SAD-a u Iranu nastavlja da ograničava snabdijevanje i izaziva, kako je ocijenjeno, “nezapamćen” šok na tržištu.
Međunarodna agencija za energiju, IEA, saopštila je u detaljnom izvještaju o globalnom tržištu da je u aprilu iz rezervnih zaliha povlačeno oko četiri miliona barela nafte dnevno, prenosi portal Investitor.
“Više od deset sedmica nakon početka rata na Bliskom istoku, rastući gubici u snabdijevanju iz pravca Hormuškog moreuza prazne globalne zalihe nafte rekordnim tempom. Posmatrane globalne zalihe, uključujući naftu na tankerima, smanjene su za 250 miliona barela tokom marta i aprila, odnosno za četiri miliona barela dnevno”, navodi IEA.
Rat je, praktično, zatvorio Hormuški moreuz, kroz koji tankeri u normalnim okolnostima prevoze oko petine svjetske sirove nafte koja se transportuje morem. Krhki prekid vatre nije značajnije povećao promet tankera.
IEA je situaciju označila kao “nezapamćen šok u snabdijevanju”, što se poklapa sa sve većim strahovima od mogućeg manjka goriva, uključujući i avionsko gorivo uoči vrhunca ljetnje turističke sezone.
Više od milijardu barela izgubljenih isporuka
Izvještaj donosi niz oštrih pokazatelja o posljedicama rata na energetsko tržište.
“Pošto je saobraćaj tankera kroz Hormuz i dalje ograničen, kumulativni gubici u snabdijevanju iz zemalja Zaliva već premašuju milijardu barela, dok je više od 14 miliona barela dnevno proizvodnje trenutno zaustavljeno”, navodi agencija.
Globalna ponuda nafte u aprilu je dodatno pala za 1,8 miliona barela dnevno, na 95,1 milion barela dnevno. Time su ukupni gubici od februara dostigli 12,8 miliona barela dnevno.
Prema ocjeni IEA, trenutno su najviše pogođeni petrohemijski i avio-sektor. Agencija upozorava i na moguće skokove cijena, kao i na snažan pad prerade sirove nafte u rafinerijama, za 4,5 miliona barela dnevno u drugom kvartalu.
OPEC smanjio prognozu rasta tražnje
Nakon upozorenja IEA, uslijedila je i nova procjena OPEC-a, organizacije koja okuplja neke od najuticajnijih izvoznika nafte u svijetu.
OPEC je u najnovijem mjesečnom izvještaju smanjio prognozu rasta globalne tražnje za naftom u 2026. godini na 1,2 miliona barela dnevno, sa prethodno očekivanih 1,4 miliona barela dnevno.
Iako je OPEC revidirani rast opisao kao “zdrav”, promjena ipak odražava smanjene prognoze tražnje za drugi, treći i četvrti kvartal ove godine.
Organizacija je navela da su trgovci na naftnom tržištu tokom aprila smanjili opklade na dalji rast cijena, naročito kod ICE Brent ugovora, glavnog međunarodnog referentnog standarda za sirovu naftu. Kao razlog su navedeni uzimanje profita iz ranije akumuliranih dugih pozicija, pomiješani geopolitički signali i mogućnost deeskalacije u Zalivu.
Ipak, OPEC dodaje da su hedž fondovi i drugi veliki upravljači novcem tokom mjeseca zadržali uglavnom optimističan stav prema tržištu sirove nafte.
Brent i dalje iznad 100 dolara
Tokom aprila, cijena Brent nafte dostigla je oko 140 dolara za barel, u zavisnosti od konkretnih ugovora. Sirova nafta za fizičku isporuku prešla je 141 dolar za barel na vrhuncu tenzija, dok su najkraći fjučers ugovori dostigli 138 dolara.
U srijedu je Brent iznosio 107,43 dolara za barel, što je bio dnevni pad od oko 0,3 odsto.
Pročitajte još:
Cijena sirove nafte iznad 100 dolara ponovo je pokrenula talas zabrinutosti zbog mogućeg inflacionog šoka, jer se viši troškovi energije brzo prenose kroz globalnu ekonomiju.
IEA upozorava da će slabije ekonomsko okruženje i mjere štednje energije sve više uticati na potrošnju goriva.
Ruski izvoz nafte raste
Pariski energetski nadzornik istovremeno ukazuje i na rast proizvodnje van glavnih bliskoistočnih centara naftne industrije.
“Proizvođači izvan Bliskog istoka takođe su povećali proizvodnju i podigli izvoz na rekordne nivoe kao odgovor na krizu”, navodi IEA.
Očekivanja rasta ponude iz Amerike za 2026. godinu revidirana su naviše za više od 600.000 barela dnevno od početka godine, na prosječno 1,5 miliona barela dnevno.
Agencija je ukazala i na indirektne posljedice po Rusiju, zemlju koja je takođe u ratu, ali u Ukrajini.
“Izvoz ruske sirove nafte takođe je porastao, jer su ponovljeni napadi na njene rafinerije smanjili domaću potrošnju i doveli do većih isporuka, dok su Sjedinjene Države privremeno suspendovale sankcije na rusku naftu koja se već nalazi na moru”, navodi IEA.
Ukupno gledano, IEA očekuje da će globalna tražnja za naftom u drugom kvartalu pasti za 2,4 miliona barela dnevno u odnosu na isti period prošle godine.
“Za sada se najstrmiji pad bilježi u petrohemijskom sektoru, gdje dostupnost sirovina postaje sve ograničenija. Avio-saobraćaj je takođe znatno ispod uobičajenih nivoa”, zaključuje agencija.
