Poljoprivreda i proizvodnja hrane su među najvažnijim oblastima svake države. U doba globalnih kriza, klimatskih promjena, poremećaja tržišta i nesigurnih lanaca snabdijevanja, proizvodnja hrane je pitanje suvereniteta, stabilnosti i dugoročne otpornosti društva.
Za uspješnost je potrebna stručnost, pa smo za Biznis.me o tome razgovarali sa prodekanom za nauku i međunarodnu saradnju Biotehničkog fakulteta Univerziteta Crne Gore, prof. dr Milićem Čurovićem.
„Država prepoznaje značaj Biotehničkog fakulteta kroz uključivanje naših nastavnika i istraživača u radne grupe, strategije, stručna tijela, savjetodavne aktivnosti i razvojne projekte. Biotehnički fakultet raspolaže znanjem koje je državi potrebno upravo u najosjetljivijim oblastima: prehrambenoj sigurnosti, zaštiti biljaka i životinja, očuvanju zemljišta, šumarstvu, očuvanju genetičkih resursa, klimatski otpornoj proizvodnji i bezbjednosti hrane“ istakao je Čurović.
Ističe da Biotehnički fakultet pomaže poljoprivredi kroz obrazovanje stručnog kadra, naučna istraživanja, laboratorijske analize, savjetodavne usluge i neposrednu saradnju sa proizvođačima.
„Upravo problemi iz prakse često postaju tema naših istraživanja. Poljoprivredni proizvođači nam ukazuju na izazove sa kojima se suočavaju, a nauka nastoji da pronađe odgovore i rješenja. To je prirodan odnos u kojem fakultet poljoprivredi daje znanje i inovacije, a ona nauci ukazuje na stvarne probleme koje treba riješiti. Osim toga saradnja sa privredom omogućava stvaranje realnog osnova za obavljanje studentske stručne prakse“, istakao je naš sagovornik.
Napominje da su znanje i ekspertize Biotehničkog fakulteta danas potrebniji nego ikada. Proizvodnja hrane, klimatske promjene, očuvanje prirodnih resursa i održivi razvoj više nijesu samo naučne teme, već pitanja od strateškog značaja za svaku državu.
„Naši nastavnici i istraživači učestvuju u izradi razvojnih strategija, stručnih analiza, zakonskih rješenja i projekata koji se odnose na poljoprivredu, ruralni razvoj, bezbjednost hrane, zaštitu životne sredine i prilagođavanje klimatskim promjenama. Istovremeno, kroz laboratorijske analize, terenska istraživanja i saradnju sa proizvođačima, pružamo konkretna rješenja za probleme sa kojima se suočava poljoprivredni sektor“, naglašava Čurović i dodaje da je posebno važno što se savremena naučna saznanja prenose direktno u praksu – od unapređenja proizvodnje i zaštite biljaka i životinja, do očuvanja genetičkih resursa i razvoja održivih tehnologija.
Durum pšenice na globalnoj mapi genetičkih resursa
Biotehnički fakultet je ostvario značajan međunarodni uspjeh, a jedan od njih je projekat Međunarodnog centra za genetski inženjering i biotehnologiju koji je odobrio finansiranje trogodišnjeg istraživačkog projekta za genomska istraživanja pšenice, otpornosti na viruse i agronomska svojstva.
„Poseban značaj u projektu ima crnogorska populacija Rogosija, stara populacija durum pšenice koja se više ne nalazi u redovnoj proizvodnji, ali je sačuvana kao izuzetno vrijedan genetički resurs u banci biljnih gena Biotehničkog fakulteta. O značaju ovog projekta govori i podatak da je na ICGEB poziv pristiglo 648 prijava iz 54 zemlje, dok je za finansiranje odobreno samo 30 projekata, što pokazuje da je riječ o izuzetno jakoj međunarodnoj konkurenciji i da odobravanje ovog projekta predstavlja veliko priznanje za Biotehnički fakultet i istraživački tim“, naveo je sagovornik Biznis.me.
Čurović napominje da je projekat posvećen ispitivanju otpornosti na zemljišne viruse koji predstavljaju jednu od najvećih prijetnji proizvodnji durum pšenice na Mediteranu. Njihova kontrola je, ističe, posebno zahtjevna, jer se ne mogu uspješno suzbijati uobičajenim mjerama zaštite, već je najefikasnije i najodrživije rješenje gajenje otpornih sorti.
Projekat je predstavljen na Četvrtom međunarodnom kongresu o pšenici, održanom u Bolonji prošlog mjeseca i tom prilikom je zabilježeno veliko interesovanje međunarodne naučne zajednice. „Kroz ovaj projekat, crnogorska populacija durum pšenice pozicionira se na globalnoj mapi genetičkih resursa pšenice, a Biotehnički fakultet, kao ravnopravni partner u savremenim međunarodnim istraživanjima“, naglasio je sagovornik portala Biznis.me, ističući da se projekat realizuje u saradnji sa Julius Kühn Institutom iz Njemačke, Alma Mater Studiorum Univerzitetom u Bolonji iz Italije i ICGEB centrom iz Nju Delhija u Indiji.
Pored ICGEB projekta, na Biotehničkom fakultetu izdavajaju i nacionalni postdoktorski projekat „Genetička i hiperspektralna analiza otpornosti balkanskih populacija durum pšenice na viruse pšenice“. „Projekat objedinjuje genomiku, hiperspektralnu analizu, mašinsko učenje i digitalnu poljoprivredu sa ciljem identifikacije genetičkih faktora otpornosti na viruse, čiji značaj je sve veći u eri klimatskih promjena. Posebna vrijednost projekta je u tome što će po prvi put u Crnoj Gori biti primijenjene napredne analize velikih genomskih i fenotipskih skupova podataka i vještačka inteligencija u istraživanjima biljnih genetičkih resursa“, objasnio je naš sagovornik.
Naglašava da se time Crna Gora aktivno uključuje u najsavremenije tokove poljoprivrednih i biotehnoloških istraživanja te da će projekat doprinijeti boljem razumijevanju genetičke osnove otpornosti pšenice na bolesti, očuvanju tradicionalnih populacija i stvaranju osnove za razvoj novih sorti prilagođenih klimatskim promjenama i savremenim proizvodnim uslovima.
Čurović kaže da će rezultati biti značajni i za zemlje regiona, jer će istraživanje obuhvatiti više od 160 tradicionalnih populacija durum pšenice sa prostora Zapadnog Balkana, čime se zajedničko genetičko nasljeđe regiona stavlja u funkciju budućeg razvoja poljoprivrede.
Što je durum pšenica?
Durum pšenica se nalazi u brojnoj hrani, a posebna je po svojim svojstvima i nutrijentima koji se ne nalaze u drugim vrstama pšenica u toj količini. Koristi se za izradu kus kusa, bulgura, tjestenine, ali i keksa i kolača.
Ova vrsta pšenice dolazi u cjelovitom ili prerađenom obliku. Uzgaja se u regijama kao što su Bliski istok, Južna Europa, Sjeverna Afrika i Sjeverna Amerika. Od durum pšenice se radi semulina. Durum pšenica je tvrđa od obične, ali zato sadrži više proteina, glutena i raznih nutrijenata. Ima i niži glikemijski indeks, a sadrži i puno folata. Ipak, treba znati i da će ova vrsta pšenice, kao i proizvodi od nje biti skuplji od onih koji se rade od obične pšenice.
Održiva poljoprivreda zavisi od znanja
Crna Gora ne može graditi prehrambenu sigurnost, održivu poljoprivredu i ruralni razvoj bez znanja. Upravo zato je uloga Biotehničkog fakulteta danas važnija nego ikada – da obrazuje stručnjake, stvara nova znanja i povezuje nauku sa potrebama društva. Biotehnički fakultet Univerziteta Crne Gore obrazuje kadar u svim ključnim oblastima savremene poljoprivrede.
Na osnovnim studijama realizuju se programi Biljna proizvodnja, Animalna proizvodnja, Mediteransko voćarstvo, Kontinentalno voćarstvo i ljekovito bilje, dok na master studijama studenti mogu birati usmjerenja iz oblasti voćarstva, vinogradarstva i vinarstva, zaštite bilja, rasadničarstva, agrobiznisa i ruralnog razvoja, bezbjednosti hrane, ratarstva i povrtarstva, tehnologija u animalnoj proizvodnji i drugih srodnih oblasti. Doktorske studije organizovane su kroz program Biotehnika, kazao je u razgovoru za Biznis.me prodekan za nauku i međunarodnu saradnju, prof. dr Milić Čurović, naglašavajući da je najveće interesovanje za Biljnu proizvodnju.
„Taj program studenti najčešće prepoznaju kao studij sa jasnom vezom sa tržištem rada. Međutim, naš cilj je da pokažemo da poljoprivreda nije profesija prošlosti, već jedno od najmodernijih zanimanja budućnosti, oblast koja povezuje biologiju, genetiku, digitalne tehnologije, klimatske modele i savremene međunarodne standarde proizvodnje hrane“, istakao je Čurović.
On je naglasio da naučnoistraživački rad predstavlja jedan od temelja djelovanja Biotehničkog fakulteta. Naredne godine obilježavaju 90 godina kontinuiranog istraživačkog rada.
Pročitajte još:
„U posljednjih deset godina realizovano je oko 50 nacionalnih, bilateralnih i međunarodnih projekata iz različitih oblasti biotehničkih nauka: poljoprivrede, šumarstva, ekologije, bezbjednosti hrane i sl. Posebno smo ponosni na rast broja međunarodnih projekata, koji potvrđuju da su naši istraživači ravnopravan dio evropskog i svjetskog naučnog prostora“, objašnjava naš sagovornik.
Kako kaže, međunarodna saradnja jedan od najvažnijih segmenata razvoja Fakulteta. „Samo u posljednjih nekoliko mjeseci obnovljeni su ili potpisani sporazumi sa univerzitetima iz Italije, Grčke, Španije, Rumunije, Hrvatske, Srbije, dok istovremeno aktivno učestvujemo u CEEPUS i ERASMUS+ programima. Tokom ove godine organizovan je veliki broj gostujućih predavanja i studijskih posjeta, a naši profesori i studenti redovno učestvuju u međunarodnim razmjenama. To studentima omogućava sticanje iskustava na evropskim univerzitetima, a Fakultetu dodatno jača međunarodnu prepoznatljivost“, naglasio je Čurović.
