U Crnoj Gori od oko 125.000 najugroženijih građana, svega 15.000 prima materijalno obezbjeđenje porodice, jedino socijalno davanje namijenjeno najsiromašnijima, kazala je za Biznis.me Marina Medojević, predsjednica Banke hrane, ističući da ih je u Podgorici oko pet hiljada.
Napominje da glavni grad ima narodnu kuhinju koja, zajedno sa kuhinjom SPC, priprema obroke za oko hiljadu ljudi dnevno.
„Sistem narodnih kuhinja u Crnoj Gori, koje su osnivale lokalne samouprave, vjerske zajednice i nevladine organizacije, hrani nekoliko hiljada ljudi dnevno. Narodne kuhinje su važan, ali ne i dovoljan način ublažavanja gladi. One obezbjeđuju jedan obrok dnevno, koji ne može biti dovoljan za 24 časa. Ugroženim građanima moraju biti besplatno dostupne osnovne životne namirnice i higijenska sredstva“, istakla je Medojević.
Ona objašnjava da obroci i solidarnost zajednice kroz donacije hrane, novca i SMS kampanje, mogu ublažiti posljedice siromaštva i pomoći ljudima da prebrode kratkotrajne krize, ali da ne mogu biti njihov siguran oslonac.
„Sistem socijalne zaštite u Crnoj Gori, njegova sporost i birokratizovanost, moraju se mijenjati. Zdravstveni sistem mora biti u službi ljudi koji nemaju mogućnost da plate preglede i ljekove. Crna Gora mora ozbiljno da se posveti rješavanju problema gladi među djecom. Besplatna školska užina mora biti siguran obrok za djecu koja žive u nemaštini“, istakla je naša sagovornica i upozorila na činjenicu da bi količina hrane koja se baca u Crnoj Gori bila dovoljna da pokrije osnovne prehrambene potrebe svih siromašnih građana kada bi postojali efikasni mehanizmi za prikupljanje i preraspodjelu sigurne i jestive hrane.
Uprkos povećanju zarada prije dvije godine, Crna Gora se i dalje suočava sa ozbiljnim izazovima u borbi protiv siromaštva i socijalne isključenosti, pokazali su raniji podacima iz Ankete o dohotku i uslovima života (EU-SILC), koju sprovodi Uprava za statistiku.
Rezultati su zabrinjavajući jer po njima svaka peta osoba u Crnoj Gori živi ispod praga rizika od siromaštva, dok je više od trećine djece izloženo siromaštvu.
Prag rizika od siromaštva u 2024. godini iznosio je 3.973 eura godišnje za jednočlano domaćinstvo, odnosno 8.344 eura za porodicu sa dvoje odraslih i dvoje djece. Takozvani relativni jaz siromaštva, odnosno koliko su siromašni udaljeni od samog praga, iznosi 34 odsto, što znači da oni koji su ispod praga žive znatno lošije i od onih na samoj granici siromaštva.
Najviši rizik zabilježen je kod samohranih roditelja sa djecom (34 odsto) i domaćinstava sa dvoje odraslih i troje ili više djece (29,1 odsto). Po stopi siromaštva prednjači sjeverni region, dok je najniža u južnom regionu. Prije dvije godine, kada su i cijene namirnica bile znatno niže, 16,8 odsto domaćinstava izjavilo je da “uz mnogo poteškoća” spajaju kraj s krajem, dok je samo 1,2 odsto reklo da im to ide “veoma lako”.
Prema svjetskim analizama globalna glad dostiže najviši nivo poslednjih nekoliko godina, dok se humanitarna pomoć Ujedinjenih nacija u hrani smanjuje zbog naglog pada finansiranja. Tome, navodi se u izvještaju Globalne mreže protiv kriza povezanih s hranom (GNAFC), doprinose aktualni sukobi, klimatske promjene i globalna ekonomska neizvjesnost brojnih država, pa u 19 zemalja za više od 147 miliona ljudi potrebna je hitna pomoć u hrani.
Šta znači rizik od siromaštva ili socijalne isključenosti”?
Prema metodologiji Eurostata, AROPE indikator mjeri udio ljudi koji ispunjavaju najmanje jedan od tri kriterijuma: da su u riziku od siromaštva, da žive u teškoj materijalnoj i socijalnoj uskraćenosti, ili da žive u domaćinstvu sa veoma niskim intenzitetom rada.
Prag rizika od siromaštva postavljen je na 60 odsto nacionalnog raspoloživog dohotka nakon socijalnih transfera.
Teška materijalna i socijalna uskraćenost odnosi se na prinudni nedostatak osnovnih i poželjnih dobara koja su potrebna za pristojan život. Mjerenje je pokzalo da čak i privremeni period siromaštva može imati dugotrajne uticaje na kognitivni razvoj djeteta, njegovo fizičko i mentalno zdravlje, kao i prilike koje će mu se nuditi kao odrasloj osobi.
Siromaštvo u regionu i Evropi
Prema prošlogodišnjim podacima, BDP Srbije porastao je za 50 odsto u poslednjoj deceniji, ali se država, u poređenju sa evropskim, i dalje nalazi na sedmom mjestu na listi siromaštva. Crna Gora je na istoj ravni, iako je BDP po stanovniku bolji od Srbije.
Prema podacima platforme WorldAtlas, zasnovanim na procjenama Međunarodnog monetarnog fonda za 2025. godinu, Kosovo je po liniji siromaštva druga zemlja u Evropi, sa oko 20.400 dolara BDP-a po glavi stanovnika prema paritetu kupovne odmah je iza Moldavije koja ima oko 19.700 dolara. Bolje od Kosova su Ukrajina, Bosna i Hercegovina, Sjeverna Makedonija, Bjelorusija, Albanija, Srbija, Crna Gora i Bugarska.
U Evropskoj uniji je u 2025. godini 92,7 miliona ljudi bilo u riziku od siromaštva ili socijalne isključenosti, što predstavlja 20,9 odsto ukupne populacije, odnosno gotovo svakog petog stanovnika EU.
Podaci Eurostata pokazuju da se rizik od siromaštva ili socijalne isključenosti (AROPE indikator) značajno razlikuje od zemlje do zemlje, ali i unutar samih država — između glavnih gradova, razvijenijih urbanih zona i perifernih regiona.
Pročitajte još:
Najveći udio stanovništva u riziku od siromaštva ili socijalne isključenosti u EU zabilježen je u Bugarskoj, gdje iznosi 29 odsto. Slijede Grčka sa 27,5 odsto i Rumunija sa 27,4 odsto.
Na drugoj strani, najniže stope imaju Češka sa 11,5 odsto, Poljska sa 15 odsto i Slovenija sa 15,5 odsto.
Među četiri najveće ekonomije EU, najlošije stoji Španija, gdje je 25,7 odsto stanovništva u riziku, što znači da je pogođena više od četvrtine populacije. Italija je takođe iznad prosjeka EU, sa 22,6 odsto, kao i Njemačka sa 21,2 odsto. Francuska je tik ispod evropskog prosjeka, sa 20,8 odsto.
Najveći regionalni jaz u Italiji, najmanji u Finskoj
Italija bilježi najširi regionalni jaz, po pitanju siromaštva, u Evropi — čak 39,7 procenata. U Kalabriji je više od 45 odsto stanovništva u riziku od siromaštva ili socijalne isključenosti, dok je u Val d’Aosti ta stopa svega 5,6 odsto. Velike razlike postoje i u Španiji, gdje jaz između Ciudad de Melille i Baskije iznosi 29 procenata.
Nasuprot tome, Finska ima najmanju unutrašnju razliku,svega tri procenta, između regiona Helsinki-Uusimaa, gdje stopa iznosi 15,5 odsto, i Länsi-Suomi, gdje je 18,5 odsto. Portugalija, Slovenija i Danska takođe su među zemljama sa najmanjim unutrašnjim razlikama. Na veličinu tih razlika, osim ekonomskih i socijalnih uslova, utiču i veličina države, broj regiona obuhvaćenih statistikom i način na koji su regioni definisani.
Prošle godine registrovano je 20 evropskih regiona u kojima je najmanje trećina stanovništva bila u riziku od siromaštva ili socijalne isključenosti. Ti regioni su koncentrisani u Italiji, Španiji i Bugarskoj, sa po četiri regiona, i Grčkoj, sa tri.
U tu grupu ušla su i dva pretežno urbana regiona zapadne Evrope: Brisel u Belgiji, sa 33,6 odsto, i Bremen u Njemačkoj, sa 35,4 odsto. Među njima je i Ticino u Švajcarskoj, gdje je stopa 33,1 odsto.
Napori UNICEF-a
Rješavanje pitanja siromaštva djece i socijalne isključenosti prioritet je UNICEF-a u regionu Evrope i Centralne Azije. UNICEF podržava vlade u naporima da utvrde ko su i gdje su djeca koja žive u siromaštvu i kakva je podrška potrebna njima i njihovim porodicama.
Utvrdili su da finansijsko blagostanje u djetinjstvu nije statičnog karaktera, te da promjene kao što je gubitak posla ili prirodne katastrofe mogu uzrokovati i postepene i drastične promjene po djecu. UNICEF podržava zemlje u regionu da iskoriste tehnologiju i nove pristupe za češće praćenje dobrobiti djece kako bi se vladama omogućilo da brže reaguju.
Mehanizmi socijalne zaštite, uključujući materijalna davanja, igraju ključnu ulogu u zaštiti djece i njihovih porodica od siromaštva i njegovih štetnih uticaja na sve aspekte života. Dobro osmišljeni i dobro finansirani sistemi socijalne zaštite mogu izvući djecu iz siromaštva, olakšati pristup uslugama i mogućnostima i ublažiti posljedice šokova, ali i katastrofa koje bi djecu i njihove porodice mogle gurnuti u siromaštvo.
