Predložene izmjene Zakona o socijalnoj i dječijoj zaštiti odnose se na žene koje pomažu u obavljanju preduzetničke djelatnosti supruga ili životnog partnera, ali nemaju status zaposlene osobe. Minimala zarada predviđeno je da traje do 14 sedmica.
Ekonomistkinja Marina Medojević, predsjednica NVO Banka hrane, kaže za Biznis.me da se predloženim izmjenama zakona otvara pitanje diskriminacije žena koje su, kako objašnjava, supruge poljoprivrednika ili nezaposlenih supruga, a same se prijavljuju redovno Zavodu za zapošjavanje.
„Većina država EU nastoji da uskladi dva cilja, zaštitu žena koje rade u porodičnim preduzećima i zaštitu svih majki koje nemaju dovoljno prihoda. Prvi nivo bio bi sprovođenje Direktive 2010/41/EU, odnosno priznavanje prava suprugama i životnim partnerkama preduzetnika koje stvarno i redovno učestvuju u obavljanju djelatnosti. Time bi se ispunila evropska obaveza i zaštitila grupa žena koja je do sada često bila nevidljiva u sistemu“, objašnjava naša sagovornica.
Navodi da drugi nivo obuhvata sve nezaposlene majke.
„Ako država može da obezbijedi naknadu u visini minimalne zarade jednoj grupi nezaposlenih žena, postavlja se pitanje zbog čega nijedna druga nezaposlena majka nema pravo makar na osnovnu porodiljsku naknadu. U mnogim evropskim zemljama postoje univerzalne ili socijalne naknade za roditelje koji nemaju pravo na naknadu iz radnog odnosa“, objašnjava Medojević.
Ona podsjeća da se Direktiva 2010/41/EU primjenjuje na samostalne djelatnosti, a poljoprivredna gazdinstva u velikom broju država EU predstavljaju upravo oblik samostalne djelatnosti.
„Ako supruga redovno učestvuje u radu porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, njena situacija je po suštini uporediva sa situacijom supruge preduzetnika koja radi u porodičnom poslu. Zbog toga bi ograničavanje prava samo na supruge preduzetnika, uz isključivanje supruga poljoprivrednika koje, takođe, redovno rade u porodičnoj djelatnosti, moglo otvoriti pitanje jednakog tretmana osoba koje se nalaze u uporedivoj situaciji, te zabrane indirektne diskriminacije žena, budući da veliki broj žena radi na porodičnim gazdinstvima bez formalnog radnog statusa“, objašnjava naša sagovornica.
Profesorica radnog prava Vesna Simović Zvicer nabraja u kojim slučajevima se ne bi primjenjivalo to rješenje, te da je cilj izmjena, usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa evropskim standardima. Ipak, postavlja se ključno pitanje- način dokazivanja da žena zaista uobičajeno učestvuje u poslu preduzetnika.
„Ovo rješenje je u skladu sa Zakonom o socijalnoj i dječjoj zaštiti i Direktivom iz 2010. godine, koja se odnosi na pitanje jednakog postupanja prema muškarcima i ženama koji se bave samostalnom djelatnošću. U tom smislu, Direktiva obuhvata i supružnike i životne partnere preduzetnika koji nijesu u radnom odnosu. Važno je naglasiti da, ukoliko je supružnica u radnom odnosu, a učestvuje u toj djelatnosti, ona ne bi imala pravo na ovu naknadu“, kazala je Simović Zvicer i naglašava da će podzakonskim aktom morati da se riješi situacija kada supružnik ili životni partner uobičajeno pomaže u obavljanju djelatnosti, van radnog odnosa.
Posmatrajući ekonomsku stranu predloženih izmjena Zakona o socijalnoj i dječjoj zaštiti, Marina Medojević napominje da pravo EU podržava zaštitu žena koje redovno učestvuju u porodičnoj samostalnoj djelatnosti, bez obzira da li je riječ o preduzetništvu ili poljoprivredi.
„Ako bi crnogorski zakon priznao pravo samo suprugama preduzetnika, a isključio supruge poljoprivrednika koje se nalaze u istoj činjeničnoj i ekonomskoj situaciji, zakonodavac bi morao da pokaže da za takvu razliku postoji objektivno i proporcionalno opravdanje. U suprotnom, takvo razlikovanje bilo bi teško uskladiti s načelima jednakog postupanja koja proizlaze iz prava EU, posebno iz Direktive 2010/41/EU i čl. 20, 21. i 23. Povelje EU o osnovnim pravima“, objašnjava Medojević i navodi da u kontekstu tog predloga treba imati u vidu da u Crnoj Gori ne postoji opšta novčana naknada za nezaposlene osobe pa se može postaviti legitimno pitanje da li se uvođenjem naknade samo za supruge preduzetnika stvara razlika među ženama koje su sve van tržišta rada.
Sa druge strane, pravnica Vesna Simović Zvicer ne vidi uspostavljanje neravnopravnog položaja žena tim prijedlogom zakona.
„Kada govorimo o diskriminaciji, moramo imati u vidu da se radi o osobama koje nijesu jednako tretirane, ali se nalaze u uporedivim situacijama. Smatram da ovdje te situacije nijesu uporedive, jer žena koja je supruga ili životna partnerka preduzetnika uobičajeno učestvuje u njegovoj djelatnosti. S druge strane, žena koja je supruga ili životna partnerka osobe koja radi u državnoj upravi ili privatnom sektoru ne učestvuje u njegovom poslu, ni u državnom organu, ni kod privatnika“, objašnjava Simović Zvicer.
Pročitajte još:
Ipak, ekonomistkinja Marina Medojević, koja kroz višedesenijski angažman kroz NVO sektor ima iskustva u rješavanju socijalnih potreba najugroženijih, prvenstveno djece i majki, ima ideju kako bi se pravednije mogao urediti sistem.
„Ako je cilj zaštita majki i djece, mogla bi se razmotriti šira rješenja, poput uvođenja osnovne univerzalne naknade za svaku porodilju koja nema pravo na naknadu po osnovu rada i posebne podrške dugotrajno nezaposlenim ženama tokom trudnoće i prve godine djetetovog života“, naglašava Medojević i predlaže, prema njenom mišljenju najpravedniji model za Crnu Goru. Ima ideju što bi sve mogao da sadrži.
„Posebna zaštita supruga i partnerki preduzetnika, u skladu sa Direktivom 2010/41/EU; osnovna porodiljska naknada za svaku majku koja nema pravo po osnovu zaposlenja, bez obzira na to da li joj je suprug preduzetnik, poljoprivrednik, zaposlen ili nezaposlen; dodatna socijalna pomoć za porodice sa najnižim prihodima“, nabraja naša sagovornica.
Ona tvrdi da bi takav model smanjio osjećaj nejednakosti, jer, kako navodi, potrebe novorođenog djeteta nisu manje zato što majka nije u porodičnom biznisu.
„Zbog toga bi, sa stanovišta socijalne pravde, održivije rješenje bilo da Crna Gora iskoristi usklađivanje sa evropskim pravom kao priliku za širu reformu sistema porodiljske i socijalne zaštite, umjesto da uvede novo pravo samo za jednu grupu nezaposlenih žena. Time bi se ispunili evropski standardi, ali i unaprijedila jednakost među građanima, što je takođe jedno od osnovnih načela prava Evropske unije“, kazala je u razgovoru za Biznis.me ekonomistkinja Marina Medojević, predsjednica Banke hrane Crne Gore.
