Posljednjih godina, Evropska unija sve više naglašava potrebu jačanja svog digitalnog suvereniteta, odnosno smanjenja zavisnosti od tehnologija i digitalne infrastrukture koje dolaze izvan evropskog prostora.
Prema procjenama, čak 80 posto ključne digitalne infrastrukture, softverskih rješenja i tehnoloških usluga koje se koriste u Evropi dolazi od stranih kompanija, uglavnom iz Sjedinjenih Američkih Država i Kine. Takva zavisnost postavlja pitanja o sigurnosti podataka, tehnološkoj nezavisnosti i ekonomskoj konkurentnosti, prenose Financije.hr.
Digitalnim tržištem dominiraju američki giganti poput Googlea, Microsofta i Applea, kao i kineski konglomerati poput Alibabe i ByteDancea, vlasnika TikToka.
Većina građana Evropske unije želi da ključna digitalna infrastruktura bude pod evropskim nadzorom. Prema posljednjem izvještaju Eurobarometra, ispitanici u Švedskoj, gdje se s tim slaže 94 posto građana, zatim 93 posto u Finskoj i 92 posto u Danskoj, izrazili su najveću podršku takvom pristupu. Građani ovih zemalja smatraju da bi Evropska unija trebala dati prioritet ulaganjima u vlastitu digitalnu infrastrukturu i tehnološke kapacitete.
Istovremeno, većina građana EU vjeruje da bi Evropa trebala smanjiti svoju ovisnost o tehnologijama koje dolaze iz zemalja poput SAD-a i Kine. Ovaj stav je posebno snažan u Švedskoj, gdje ga podržava 88 posto ispitanika, dok je u Njemačkoj, Danskoj, Finskoj i Luksemburgu podrška zabilježena na nivou od 87 posto.
Danmark Skifter je bila kampanja koja se vodila u prva tri mjeseca 2026. godine, s ciljem gašenja ekrana u određeno vrijeme ili prelaska na alternativne, manje ovisne platforme. Danska vlada je takođe izdvojila oko 6,96 miliona eura (80 miliona kruna) između 2026. i 2029. godine kako bi osigurala da Danska smanji svoju ovisnost o velikim tehnološkim kompanijama.
Jesu li Evropljani spremni odreći se strane tehnologije?
Međutim, kada su upitani o njihovoj spremnosti da pređu na pružatelja digitalnih usluga sa sjedištem u EU, čak i ako to znači veće troškove, stavovi se uveliko razlikuju među državama članicama.
Danski (76 posto), švedski i hrvatski ispitanici (oba 73 posto) su najspremniji na promjenu, dok su Estonci (35 posto), Bugari i Česi (oba 45 posto) zabilježili najniži nivo slaganja.
Digitalni alati i infrastruktura se u nekim zemljama smatraju robom, a ne ključnim dijelom društvene infrastrukture, a prioriteti leže negdje drugdje – obrazac koji se vidi i u nekim istočnoevropskim zemljama, rekao je Johan Linåker, viši istraživač u švedskom istraživačkom institutu RISE i vanredni profesor na Univerzitetu Lund.
Osim toga, muškarci su skloniji nego žene da pristanu na promjenu, a spremnost naglo opada s godinama, pri čemu su mlađi ispitanici spremniji na promjenu.
Veća sigurnost i pouzdanost su glavni faktori koji bi ohrabrili građane EU da naprave promjenu, posebno za Grke (68 posto), Fince (67 posto) i Šveđane (64 posto).
Odmah nakon toga slijedi bolja zaštita ličnih podataka, s najvećim udjelima u Austriji (57 posto) i Holandiji, Irskoj i Portugalu (sve 54 posto).
Pročitajte još:
Prošle sedmice, Trumpova administracija je odlučila da ukine pristup najnaprednijim modelima vještačke inteligencije kompanije Anthropic za strane kompanije, uključujući i strane zaposlenike same kompanije. Ovaj potez potvrdio je evropske strahove od mogućeg potpunog prekida i pružio još jedan podsticaj njihovoj agendi tehnološkog suvereniteta.
Ranije ovog mjeseca, Evropska komisija je predstavila svoj paket tehnološkog suvereniteta kako bi podstakla domaći tehnološki sektor bloka, s fokusom na cloud infrastrukturu, AI usluge, otvoreni kod i čipove.
Nacrt zakona uvodi četiri inicijative u svakoj fazi lanca vrijednosti, od čipova do infrastrukture, softvera, clouda i vještačke inteligencije. Najviši nivo, koji pokriva sektore poput odbrane i zdravstva, efektivno bi spriječio kompanije van Evrope da dobijaju javne ugovore. Cilj je spriječiti takozvani scenario „kill switch“, rizik da strana vlada jednostavno uskrati pristup bolnicama ili borbenim avionima.
„Uopšteno, evropske zemlje, ili bilo koja zemlja, moraju osigurati svoj suverenitet i otpornost svojih digitalnih institucija i sfera, baš kao i svojih fizičkih“, rekao je Linåker.
