Decenijama su British Airways, Air France i Lufthansa imena koja su ulivala povjerenje, prestiž i utisak da je putovanje avionom nešto posebno. Danas je slika sasvim drugačija. Na trenutnoj Skytrax listi aviokompanija sa pet zvjezdica nema nijednog evropskog prevoznika, dok azijske i bliskoistočne kompanije sve više preuzimaju ulogu onih koji postavljaju standarde.
Simboličan kraj jedne ere dogodio se davne 2003. godine, kada su British Airways i Air France posljednji put poslali Concorde u historiju. Joan Collins ga je tada nazvala „travestijom civilizacije“, ali za evropske avio-gigante to je bio samo početak dugog pada. British Airways, nekada ponos britanskog neba i kompanija koja je bez stida nazivana „omiljenom aviokompanijom na svijetu“, posljednjih godina se sve češće spominje zbog smanjenja troškova, štrajkova, IT kvarova i izgubljenog prtljaga. Kao rezultat toga, ironična skraćenica ABBA, ili „bilo ko osim British Airwaysa“, postala je poznato ime među putnicima, prenosi Tportal.
Trka do dna
Pitanje je kako su evropski avio giganti izgubili svoju prednost. Odgovor se uglavnom svodi na dva imena i jednu veliku promjenu u industriji. Prvo ime je Michael O’Leary, šef Ryanaira, čovjek koji je niske cijene pretvorio u poslovnu filozofiju i pritom potpuno promijenio evropsko nebo. Njegova računica bila je brutalno jednostavna: putnici će pristati na gotovo sve ako je karta dovoljno jeftina. Ispostavilo se da je bio u pravu. Ryanair sada prevozi više od 200 miliona putnika godišnje, dok British Airways, na kratkim i dugim rutama zajedno, prevozi manje od 50 miliona.
British Airways je pokušao odgovoriti vlastitim niskotarifnim projektom Go, ali taj pokušaj je bio kratkog vijeka. Go je prodan, završio je s easyJetom, a BA se našao između Ryanaira i sve moćnijeg easyJeta. U takvoj borbi, odlučio je smanjiti troškove tamo gdje su ih putnici najviše osjećali.
Pod vodstvom Álexa Cruza, izvršnog direktora do 2020. godine, British Airways je ugurao više sjedišta u avione na kratkim letovima, smanjio prostor za noge i ukinuo besplatnu hranu i piće u ekonomskoj klasi. Kompanija s riječju ‘British’ u nazivu više ne poslužuje čak ni besplatnu šoljicu čaja. Kasnije se vratila barem minijaturna boca vode, ali utisak štete je već bio učinjen.
Drugi evropski prevoznici su slijedili sličan put. Air France, Lufthansa, Swiss, KLM i SAS takođe su osjetili pritisak konkurencije niskih cijena i počeli su se ponašati opreznije, štedljivije i manje rasipno. Ali pad British Airwaysa bio je najvidljiviji. Skytrax ju je 2006. godine proglasio najboljom aviokompanijom na svijetu, a danas jedva drži sredinu rangiranja u anketama putnika.
Adut Gulf-a
Dok je Ryanair preuzeo veliki udio u kratkolinijskim rutama od evropskih giganata, pravi udarac njihovom prestižu došao je s Bliskog istoka. Emirates, Qatar Airways i Etihad iskoristili su lokaciju svojih matičnih aerodroma između Evrope, Azije, Afrike i Australije i pretvorili ih u globalna središta za putnike na dugim letovima.
Njihov uspon nije se zasnivao isključivo na jeftinim vezama i novim avionima. Gulf airlines su mnogo investirali u osjećaj luksuza: prostrana biznis i prva klasa, premium saloni, bolja usluga u ekonomskoj klasi i aerodromi koji se sami po sebi osjećaju kao destinacije. U vrijeme kada su evropski avioprevoznici smanjivali troškove, ukidali besplatnu hranu i smanjivali prostor za noge, Emirates, Qatar Airways i Etihad su putnicima prodavali suprotnu priču, onu o udobnosti, prestižu i iskustvu koje počinje na aerodromu.
Emirates je iz Dubaija izgradio globalni brend koji je putnicima ponovo prodao ideju da letenje može biti iskustvo. Uveli su tuševe, bar i prostore koji više podsjećaju na hotelski salon nego na tradicionalnu kabinu u Airbusu A380. Qatar Airways je podigao ljestvicu još više sa svojim Qsuiteom, poslovnom klasom koja je luksuznija od prve klase mnogih konkurenata. Etihad je otišao još dalje sa The Residence, privatnim apartmanom s tri sobe u zraku, s tušem, dnevnim boravkom i prostorom za dvoje.
Zato se sve više čini da evropske aviokompanije više ne postavljaju standarde, već pokušavaju sustići konkurenciju na koju su nekada gledale s visoka. Novu težinu ovoj priči dodaje Riyadh Air, saudijska aviokompanija koja želi da se etablira kao još jedan veliki igrač na globalnom tržištu dugih letova. To dodatno povećava pritisak na evropske prevoznike, koji godinama smanjuju upravo ono na čemu su Gulf airlines gradile svoju reputaciju.
Ne radi se samo o kabinama. Emirates, Qatar Airways i Etihad su takođe izgradili aerodrome koji sami po sebi djeluju kao destinacije. Zatvoreni tropski vrtovi, bazeni, spa centri, luksuzni saloni i transferi do aviona postali su dio iskustva kojem se evropski hubovi bore da pariraju.
Emirates je izgradio globalni brend iz Dubaija koji je putnicima preprodao ideju da letenje može biti iskustvo.
Manje izbora, manje pritiska
Evropske aviokompanije nisu samo preplavljene vanjskom konkurencijom. Promijenila se i sama struktura tržišta.
Prije 25 godina, evropski prijevoznici su se žestoko takmičili, a zatim su počela spajanja i savezi. British Airways je kupio British Midland. Air France i KLM su počeli poslovati kao jedna grupa. Prijevoznici su se pridružili velikim globalnim savezima kao što su Oneworld, SkyTeam i Star Alliance.
Pročitajte još:
Henry Harteveldt iz američke kompanije Atmosphere Research smatra da su takvi potezi omogućili kompanijama da dijele kodove, koordiniraju rasporede, cijene i proizvode, što je na kraju „ugušilo konkurenciju“. Drugim riječima, putnici su dobili manje stvarnog izbora, a kompanije manje razloga da se ozbiljno takmiče kvalitetom.
Ima li povratka?
Međutim, evropski prijevoznici nisu u potpunosti odustali. Virgin Atlantic ukida barove u avionima, ali proširuje broj luksuznijih sjedišta Retreat Suite u prvim redovima kabina više klase i vraća spa tretmane u svoje salone Clubhouse. Lufthansa uvodi novu prvu klasu Allegris u Airbusu A350, sa sjedištima širokim gotovo metar, krevetima dugim gotovo dva metra i mogućnošću kontrole temperature presvlake. Air France je uveo novu kabinu La Première u Boeingu 777 300ER, sa samo četiri apartmana, svaki sa sjedištem i ležaljkom koja se pretvara u potpuno ravan krevet.
Dobre vijesti stižu i za putnike ekonomske klase. Lufthansa i Virgin uvode nove redove sjedišta s više prostora za noge, što je mala, ali važna promjena nakon godina kada se činilo da udobnost najjeftinijih cijena samo smanjuje.
To neće vratiti dane kada su evropske nacionalne aviokompanije bile mjerilo za ostatak svijeta ali pokazuje da je borba za putnike ponovo počela. Samo ovaj put Evropa više ne određuje pravila igre.
