Nakon što je Bugarska početkom godine pristupila eurozoni, prijem novih kandidata poput Mađarske i Rumunije još je daleko. Države članice Evropske unije koje još nisu uvele euro, od 2024. godine ostvarile su „samo ograničen napredak“ u približavanju eurozoni, navodi se u izvještaju Evropske centralne banke objavljenom u srijedu (24. juna).
U tom izveštaju, koji ECB objavljuje svake dvije godine, ocjenjuje se napredak Češke, Mađarske, Poljske, Rumunije i Švedske u ispunjavanju uslova za uvođenje eura. Tih pet zemalja EU, koje i dalje koriste svoje nacionalne valute, obavezale su se pristupanjem Uniji da će preći na euro, iako ne postoji rok do kada to moraju da urade. U ovom trenutku, međutim, nijedna ne ispunjava neophodne kriterijume, što je potvrdila i Evropska komisija, prenosi Deitsche Welle.
Dok je Bugarska od početka godine članica monetarne unije koja sada obuhvata 21 državu sa oko 350 miliona stanovnika, Rumunija i Mađarska takođe su izrazile namjeru da slijede taj put – ali najprije moraju da poprave finansijsku disciplinu.
Nakon izbornog poraza Viktora Orbana u Mađarskoj, novi premijer Peter Mađar napravio je politički zaokret i kao jasan cilj postavio ulazak zemlje u eurozonu. Nova proevropska vlada u Budimpešti planira da do 2030. ispuni ključne uslove, tzv. kriterijume iz Mastrihta.
Ipak, Mađarska je među pet država koje ECB redovno prati u najtežoj poziciji – ima najviši nivo zaduženosti, dok su budžetski deficit, inflacija i nestabilnost forinte takođe iznad dozvoljenih granica.
Kvalitet institucija, prema ocjeni ECB, ključan je za održivo približavanje eurozoni. Jače institucije i bolje upravljanje ekonomskom i finansijskom politikom donijeli bi značajne koristi, posebno u Mađarskoj i Rumuniji, navodi se u izveštaju.
Evropska centralna banka posebno je upozorila Mađarsku: „Dalje unapređenje kvaliteta javnih institucija, obezbjeđivanje njihove nezavisnosti od neprimjerenog političkog uticaja, borba protiv korupcije, sprovođenje adekvatne politike na tržištu proizvoda i očuvanje vladavine prava preduslovi su za ekonomski rast zasnovan na privatnom sektoru.“
Razlog za to je stanje koje je ostavila prethodna vlast. Prema kriterijumima iz Mastrihta, inflacija ne bi smjela da prelazi tri odsto, budžetski deficit takođe tri odsto, a javni dug 60 odsto BDP-a. Međutim, inflacija u Mađarskoj je prošle godine iznosila 4,4 procenta. Iako pojedine članice eurozone imaju i viši javni dug od mađarskih 74,6 odsto BDP-a, problem predstavlja deficit koji ukazuje na neadekvatnu kontrolu javnih finansija – prošle godine iznosio je 4,7 odsto, a ove bi mogao da dostigne čak 6,2.
Pročitajte još:
Drugim riječima, pred premijerom Mađarom je izuzetno težak zadatak da uvede red u javne finansije svoje zemlje.
Bez obzira na to da li je neka država uvela euro ili nije, Evropska centralna banka nadgleda fiskalnu disciplinu u svim članicama EU. Broj zemalja protiv kojih je pokrenut postupak zbog prekomjernog budžetskog deficita porastao je u odnosu na izvještaj iz 2024. godine na tri – pored Rumunije, sada su tu i Mađarska i Poljska.
Prema procjenama Evropske komisije, nijedna od tih država vjerovatno neće smanjiti deficit ispod referentne granice od tri odsto BDP-a prije kraja 2027.
Postupak protiv Rumunije, pokrenut još 2020, i dalje traje, a rok za smanjenje prekomjernog deficita produžen je do 2030. godine.
