Izmjene zakona: Nižim pragom kvalifikovane većine do statuta akcionarskih preduzeća

Izmjenama Zakona o privrednim društvima (ZOPD), čija je priprema u toku, država namjerava da riješi problem više crnogorskih akcionarskih društava (AD), među kojima su i Barska plovidba, Budvanska rivijera i Port of Adria, čije skupštine akcionara ne uspjevaju da obezbijede dvotrećinsku većinu od ukupnog kapitala da bi izglasale statut.

To proizilazi iz odgovora koje je Pobjedi dala generalna direktorica za razvoj industrije i zanatstva u Ministarstvu ekonomskog razvoja (MER) mr Renata Milutinović ukazujući da na Nacrt izmjena ovog zakona trenutno čekaju mišljenje Evropske komisije.

Javna rasprava

Tokom javne rasprave iz kompanije Port of Adria su ukazali da je neophodno izmijeniti član 140 stav 1 i smanjiti kvalifikovanu većinu za usvajanje Statuta te predložili uvođenje mehanizma koji bi omogućio smanjenje kvoruma za odlučivanje o ovoj tački na nekoj od narednih sjednica, u slučaju da manjinski akcionari ne dolaze uprkos urednom obavještavanju. Tvrde da trenutni zakon u praksi omogućava da manjinski akcionari blokiraju rad akcionarskih društava, te da je ovo jedini način da se privrednim društvima omogući da ispune svoje zakonske obaveze.

Isto je Pobjedi ranije kazao i Boris Mihailović, direktor Barske plovidbe u kojoj je propao i četvrti pokušaj da se izglasa statut i izabere novo rukovodstvo. Naime, na jučerašnjoj sjednici Skupštine akcionara Barske plovidbe ponovo nije bilo manjinskih akcionara, pa time ni kvoruma za donošenje ovih odluka.

Zato je, zbog nemogućnosti daljeg odlaganja sjednice, imajući u vidu da je prošlo tri mjeseca, sjednica zaključena i potvrđena ranija odluka da se aktuelnom Odboru direktora produži mandat do izbora novog. Odbor bi, kako je Mihailović kazao Pobjedi, trebalo da sazove vanrednu Skupštinu kako bi se poslovanje kompanije uskladilo sa Zakonom o privrednim društvima za što je rok istekao sredinom juna.

Ipak, Mihailović je ranije kazao da iz tumačenja institucija proizilazi da bez obzira što nije usvojen statut, zbog čega u CRPS-u imaju status „registrovan-neaktivan“, to ne ograničava poslovnu sposobnost kompanije niti utiče na eventualnu blokadu računa, već samo označava informativni status da neka zakonska obaveza nije ispunjena.

Izmjene

Inicijalno, MER nije planiralo da ovim zakonskim izmjenama koje su prvenstveno bile usmjerene na usklađivanje sa evropskom regulativom, obuhvati i ovu problematiku. Ipak, tokom javne rasprave na probleme u praksi su ukazali i iz Port of Adria i Unije poslodavaca Crne Gore.

– Cilj predložene izmjene nije umanjenje prava manjinskih akcionara, već rješavanje problema koji je prepoznat u praksi i na koji su privredna društva ukazala i tokom javne rasprave o izmjenama i dopunama Zakona. Važeće rješenje predviđa da je za izmjenu statuta potrebna dvotrećinska većina svih akcija sa pravom glasa. U praksi se pokazalo da ovakav uslov, naročito kod društava sa velikim brojem manjinskih akcionara, može dovesti do blokade odlučivanja i kada su sjednice uredno sazvane, akcionari blagovremeno obaviješteni i postoji kvorum za rad Skupštine. Neodazivanje dijela akcionara može onemogućiti dostizanje propisane dvotrećinske većine, a time i donošenje odluke o izmjeni statuta i izvršavanje zakonskih obaveza društva – kazala je Milutinović Pobjedi.

MER je, kako dodaje, u načelu prihvatilo ove inicijative ocjenjujući da je problem koji je evidentiran u praksi potrebno riješiti sistemski. Milutinović naglašava da se novim rješenjem nastoji uspostaviti ravnoteža između zaštite prava manjinskih akcionara i potrebe da akcionarska društva mogu nesmetano da funkcionišu i izvršavaju svoje zakonske obaveze.

– Dvotrećinska većina više se ne bi računala u odnosu na sve akcije sa pravom glasa, uključujući akcije akcionara koji ne učestvuju u odlučivanju, već u odnosu na glasove akcionara koji u odlučivanju zaista učestvuju. Istovremeno, zadržava se važan zaštitni mehanizam, jer, da bi se o izmjeni statuta uopšte moglo odlučivati, akcionari koji su prisutni, zastupani ili su glasali pisanim ili elektronskim putem moraju posjedovati više od polovine ukupnog broja akcija sa pravom glasa. Taj kvorum neće biti moguće smanjiti statutom niti primjenom pravila koja omogućavaju niži kvorum na ponovljenim sjednicama. Tek kada je ovaj uslov ispunjen, odluka bi se mogla donijeti dvotrećinskom većinom glasova akcionara koji učestvuju u odlučivanju, ako statutom nije predviđena veća većina – navodi Milutinović.

Prava

Na pitanje Pobjede da li se na ovaj način praktično ukidaju ili umanjuju prava manjinskih akcionara, Milutinović navodi da to nije slučaj.

– Oni zadržavaju pravo da budu uredno obaviješteni, učestvuju u radu skupštine, glasaju, budu zastupani i koriste sva druga prava koja im pripadaju u skladu sa Zakonom. Istovremeno, njihovo neprisustvo samo po sebi ne bi trebalo da bude mehanizam kojim se društvo trajno onemogućava da donosi odluke i izvršava svoje zakonske obaveze – dodaje Milutinović.

Naglašava da ovo rješenje nije kreirano za bilo koje pojedinačno privredno društvo, već da je riječ o opštoj normi koja će se, ukoliko bude usvojena, primjenjivati pod jednakim uslovima na sva akcionarska društva.

– Konkretni slučajevi evidentirani u praksi ukazali su na nedostatak postojećeg zakonskog rješenja, a odgovornost Ministarstva i Vlade je da takve probleme prepoznaju i predlože sistemsko rješenje, o kojem će konačnu odluku, kroz usvajanje zakonskih izmjena, donijeti Skupština Crne Gore – kazala je Milutinović.

Balans moći

Predstavnik manjinskih akcionara Barske plovidbe Radomir Rudanović pozdravlja namjeru MER-a da riješi problem blokade rada AD, ali ukazuje da se mora voditi računa o održavanju balansa moći.

– Ako se prag za donošenje odluka spušta sa „svih akcija“ na „prisutne“, rizik od „tihih“ promjena statuta značajno raste. Neophodno je osigurati da rok za obavještavanje o skupštini bude dovoljno dug, a dnevni red izuzetno precizan, kako manjinski akcionari ne bi bili zatečeni odlukama koje drastično mijenjaju njihova prava. Moramo misliti na investitore, posebno one koji ulažu strateški, jer se oni osjećaju sigurno samo u sistemu gdje se temeljna pravila društva ne mogu mijenjati „preko noći“. Jasna pravila o kvalifikovanoj većini smanjuju rizik od „eksproprijacije“ manjinskih akcionara, što akcije društva i samo crnogorsko tržište čini atraktivnijim za ulaganje. Ovakvim izmjenama rizikujemo da pošaljemo poruku o nestabilnosti i netransparentnosti u privrednom poslovanju – ocijenio je Rudanović za Pobjedu.

Smatra da je kao mehanizam zaštite neophodno uvesti tzv. Exit opciju odnosno pravo na neslaganje.

– Ako se olakšava donošenje odluka koje suštinski mijenjaju prirodu poslovanja bilo kojeg privrednog subjekta, manjinskim akcionarima koji se sa takvom odlukom ne slažu mora se zagarantovati pravo na isplatu akcija po tržišnoj vrijednosti. To je ključni mehanizam zaštite ako većinska volja vodi društvo u pravcu koji manjini ne odgovara, oni moraju imati izlaznu strategiju koja ih finansijski ne kažnjava – kazao je Rudanović.

Smatra da je ključno sačekati mišljenje Evropske komisije, imajući u vidu da evropska praksa insistira na tome da se prava manjinskih akcionara ne smiju degradirati zarad interesa kontrolnih. Rudanović negira da je u slučaju Barske plovidbe problem u neaktivnosti manjinskih akcionara.

– Akcionari su više nego kooperativni i predstavljaju faktor koji usmjerava kompaniju ka tržišnom poslovanju i najboljim praksama, odnosno ka uspostavljanju samoodrživog sistema. Stoga, generalizacija da su manjinski akcionari uzrok blokade nije utemeljena na praksi – naglašava Rudanović dodajući da su veoma nezadovoljni načinom na koji većinski vlasnik upravlja tom kompanijom.

Dodaje da Barska plovidba posluje sa negativnim kapitalom te da je nesolventna, opterećena milionskim zaduženjima u dolarima i glomaznom administracijom.

– Ovakav model upravljanja već je doveo do gašenja Crnogorske plovidbe, a manjinski akcionari su možda i jedini razlog zbog kojeg Barska plovidba još nije doživjela istu sudbinu – ocjenjuje Rudanović.