Crnogorska preduzeća digitalno su povezanija i prisutnija na internetu od evropskog prosjeka, pokazuju novi podaci Eurostata. Sva preduzeća iz Crne Gore obuhvaćena istraživanjem imala su tokom 2025. pristup internetu, dok je prosjek Evropske unije iznosio 99 odsto.
Crna Gora raspolaže digitalnim potencijalom koji je po pojedinim pokazateljima veći i od evropskog prosjeka, ali ga još nije uspjela pretvoriti u snažniju inovacionu ekonomiju. Dok gotovo devet od deset crnogorskih preduzeća ima svoj veb-sajt, a građani pokazuju zavidan nivo digitalnih vještina, ulaganja u istraživanje i razvoj ostaju višestruko niža nego u Evropskoj uniji, prenosi Pobjeda.
Dobra osnova
Izvršni direktor organizacije Montenegro Space Research (MSR) dr Filip Jovićević za Pobjedu ocjenjuje da ohrabrujući rezultati predstavljaju dobru osnovu, ali upozorava da digitalna prisutnost sama po sebi ne stvara novu vrijednost. Prema njegovim riječima, pravi napredak biće ostvaren tek kada postojeća infrastruktura i znanje budu pretvoreni u domaće tehnološke proizvode, softver i inovacije namijenjene izvozu.
Najnoviji podaci Eurostata tako otkrivaju paradoks crnogorske ekonomije – preduzeća i građani digitalno su aktivniji od evropskog prosjeka, dok privatni sektor sve manje učestvuje u finansiranju istraživanja i razvoja. Upravo će prevazilaženje tog raskoraka biti jedan od ključnih uslova za veću produktivnost, kvalitetnija radna mjesta i konkurentniju privredu.
Još značajniji rezultat odnosi se na poslovno prisustvo na internetu. Svoj veb-sajt imalo je 87,3 odsto crnogorskih preduzeća, najviše među zemljama kandidatima i potencijalnim kandidatima za članstvo, ali i znatno više od prosjeka EU od 79 odsto.
Podaci su objavljeni u novom Eurostatovom pregledu digitalne transformacije zemalja obuhvaćenih procesom proširenja, zasnovanom na informacijama prikupljenim do aprila 2026. godine.
– Ovi rezultati pokazuju da Crna Gora ima dobru polaznu osnovu za digitalnu transformaciju, što svakako treba pozdraviti. Međutim, digitalizacija danas predstavlja infrastrukturu, isto kao što su nekada bili putevi ili električna mreža. Ona sama po sebi ne stvara novu vrijednost, već omogućava da ona nastane. Ključna razlika između uspješnih i manje uspješnih ekonomija nije u tome koliko su digitalno prisutne, već koliko uspješno koriste tehnologiju za razvoj inovacija, povećanje produktivnosti i stvaranje proizvoda sa visokom dodatom vrijednošću. Zato je posebno važno povećati ulaganja privatnog sektora u istraživanje i razvoj i dodatno povezati privredu sa univerzitetima i istraživačkim institucijama. Bez toga postoji rizik da ostanemo prvenstveno korisnici tuđih tehnologija, umjesto njihovih kreatora. Vjerujem da će pravi pokazatelj uspjeha biti trenutak kada iz Crne Gore budemo izvozili više domaćih tehnoloških proizvoda, softvera i inovacija, a manje se oslanjali na uvoz gotovih rješenja – kazao je za Pobjedu kaže izvršni direktor organizacije Montenegro Space Research (MSR) dr Filip Jovićević.
Iza Crne Gore nalazi se Srbija, u kojoj 84,6 odsto preduzeća ima svoj veb-sajt. Slijede Bosna i Hercegovina sa 68 odsto, Albanija sa 60,6, Turska sa 56,2 i Sjeverna Makedonija sa 48,8 odsto.
Istraživanje o korišćenju informaciono-komunikacionih tehnologija uglavnom obuhvata preduzeća sa najmanje deset zaposlenih, dok su finansijski sektor i osiguranje izuzeti.
Eurostat navodi da pristup internetu pokazuje osnovni nivo digitalne povezanosti, dok posjedovanje veb-sajta pruža precizniju sliku o tome koliko kompanije koriste internet za predstavljanje, komunikaciju sa klijentima i poslovne aktivnosti.
Podaci zato pokazuju da crnogorska privreda nije samo tehnički povezana, već da veliki broj kompanija aktivno gradi svoje prisustvo na internetu.
Visok nivo digitalizacije privrede prati i intenzivno korišćenje interneta među stanovništvom. Internet je tokom 2025. svakodnevno koristilo 92,8 odsto građana Crne Gore starosti od 16 do 74 godine. Prosjek Evropske unije iznosio je 89,5 odsto.
Kada se svakodnevnim korisnicima dodaju oni koji internet koriste najmanje jednom sedmično, udio redovnih korisnika u Crnoj Gori dostiže 94,1 odsto.
Crna Gora je po učestalosti korišćenja interneta druga među zemljama proširenja, iza Kosova, gdje ga svakodnevno koristi 98 odsto građana.
Ipak, podaci otkrivaju i digitalni jaz. Pristup internetu kod kuće ima 88,1 odsto crnogorskih domaćinstava, što je manje od evropskog prosjeka od 94,7 odsto i najniži rezultat među zemljama proširenja za koje su Eurostatu dostupni podaci.
To znači da građani koji imaju pristup internetu koriste ga veoma intenzivno, ali dio domaćinstava još nije obuhvaćen kućnom internet infrastrukturom.
Prednjačimo i u digitalnim vještinama
Crna Gora bilježi dobre rezultate i kada je riječ o praktičnoj upotrebi digitalnih alata. Među zemljama kandidatima imala je najviši nivo korišćenja posmatranih informaciono-komunikacionih vještina.
Programe za tabelarne proračune, poput Excela, koristilo je 39,6 odsto građana, gotovo jednako prosjeku EU od 40,3 odsto. Elektronske prezentacije pravilo je 41,4 odsto stanovnika Crne Gore, nešto više nego u Evropskoj uniji, gdje je prosjek iznosio 40,3 odsto.
Posebno se izdvaja podatak da je programski kôd tokom tri mjeseca koja su prethodila istraživanju pisalo 11,4 odsto stanovnika Crne Gore. U Evropskoj uniji to je činilo 7,2 odsto građana.
Eurostat ovim pokazateljem ne mjeri broj profesionalnih programera, već udio stanovnika koji su u posmatranom periodu koristili neki programski jezik. Rezultat, ipak, ukazuje na relativno široko prisustvo naprednijih digitalnih vještina.
U Srbiji je programski kod pisalo 5,4 odsto građana, Bosni i Hercegovini 4,4, Sjevernoj Makedoniji 4,2, a u Turskoj 2,5 odsto. Najbliža Crnoj Gori bila je Albanija sa 9,7 odsto.
Pročitajte još:
Pozitivna slika digitalizacije crnogorske privrede u oštrom je kontrastu sa ulaganjima u istraživanje i razvoj.
Crna Gora je za te namjene 2024. izdvojila svega 0,29 odsto bruto domaćeg proizvoda. Prosjek Evropske unije iznosio je 2,24 odsto, što znači da EU za istraživanje i razvoj izdvaja gotovo osam puta veći udio svoje ekonomije.
Izdvajanja u Crnoj Gori smanjena su i u odnosu na raniji period. Tokom 2018. i 2021. dostizala su 0,51 odsto BDP-a.
Veći dio istraživanja sada finansira država. Udio državnog sektora u ukupnom finansiranju porastao je sa 31,7 odsto u 2013. na 73,5 odsto u 2023. godini. Istovremeno je udio privatnih kompanija smanjen sa 42,3 na samo 11,8 odsto.
Na nivou Evropske unije upravo je privreda glavni izvor novca za istraživanje i razvoj, sa udjelom od 56,7 odsto.
Digitalni potencijal još nije pretvoren u inovacije
Eurostatovi pokazatelji otkrivaju svojevrstan paradoks crnogorske ekonomije. Preduzeća imaju veoma visok nivo povezanosti i prisustva na internetu, dok građani intenzivno koriste digitalne alate i pojedine napredne vještine češće od stanovnika Evropske unije.
Međutim, ta prednost još nije pretočena u veća ulaganja u nauku, inovacije, razvoj novih proizvoda i tehnološki izvoz. Posebno zabrinjava smanjenje uloge privatnih kompanija u finansiranju istraživanja.
Crna Gora, prema ovim podacima, već ima važan dio digitalne osnove. Naredni izazov je da se postojeća povezanost preduzeća i znanje građana pretvore u veću produktivnost, nova radna mjesta i konkurentnije proizvode.
