Najveće američke avio-kompanije suočavaju se sa dvije odvojene kolektivne tužbe pred saveznim sudovima zbog navodnog kršenja antimonopolskih propisa i dogovaranja cijena. U tužbama se tvrdi da prevoznici međusobno razmjenjuju podatke o cijenama u realnom vremenu kako bi vještački povećavali cijene avionskih karata koje se dinamički mijenjaju u zavisnosti od potražnje i drugih faktora.
Prva tužba, podnijeta 3. novembra u saveznoj državi Virdžiniji, tereti pet avio-kompanija – American Airlines, Deltu Air Lines, Southwest Airlines, Alasku Airlines i JetBlue) – da su se udružile kako bi povećavale i održavale cijene domaćih avionskih letova, čime su, prema tužbi, prekršile Šermanov antimonopolski zakon, koji zabranjuje sporazume kojima se ograničava konkurencija, prenosi Forbes.
Druga, slična kolektivna tužba, podnijeta 4. novembra u saveznoj državi Vašington, odnosi se na sedam avio-kompanija – American Airlines, Deltu Air Lines, United Airlines, Southwest Airlines, JetBlue i dvije kompanije u sastavu grupacije Alaska Air Group, koja je vlasnik Alaska Airlinesa i Hawaiian Airlinesa.
U toj tužbi se navodi da su prevoznici kršili antimonopolske propise razmjenom poslovno osjetljivih podataka o cijenama kako bi dinamički formirane cijene avionskih karata održavali na vještački visokom nivou.
U obje tužbe kao tužena strana navedena je i kompanija Airline Tariff Publishing Company (ATPCO), privatna firma sa sjedištem u Herndonu, u Virdžiniji, koja prikuplja i distribuira informacije o cijenama avionskih karata za potrebe avio-industrije i turističkog sektora.
Malo poznata kompanija u središtu sudskih sporova
ATPCO je u potpunom vlasništvu tri najveće američke avio-kompanije – Americana, Delte i Uniteda – kao i kompanija Air Canada, Air France, All Nippon Airways, British Airways, KLM, LATAM i Lufthansa.
ATPCO funkcioniše kao ogromna centralizovana baza podataka o avionskim tarifama. Stotine avio-kompanija širom svijeta elektronski dostavljaju cijene svojih karata u bazu ATPCO-a, a ta kompanija zatim prosljeđuje informacije globalnim sistemima za distribuciju avionskih karata, kao što su Amadeus, Sabre i Travelport.
Te rezervacione sisteme koriste turističke agencije širom svijeta kada za svoje klijente pretražuju dostupne letove.
Avio-kompanije takođe mogu da vide informacije o cijenama svojih konkurenata.
„Ako sve avio-kompanije gledaju istu kontrolnu tablu sa podacima, krajnji rezultat može veoma ličiti na koordinaciju“, rekao je za Forbes John Gradek, predavač upravljanja u avio-industriji na McGill University.
Šta tvrde podnosioci tužbi
Podnosioci obje tužbe tvrde da velike avio-kompanije preko ATPCO-a prate cijene svojih konkurenata, koristeći zajedničku bazu podataka kako bi praktično suzbile konkurenciju i povećale troškove domaćih avionskih putovanja.
Kompanija ATPCO je 2023. godine preuzela firmu 3Victors, čiji skup alata zasnovanih na vještačkoj inteligenciji navodno funkcioniše po principu „daj da bi dobio“ – što više podataka avio-kompanija dostavi sistemu, to više informacija zauzvrat dobija.
„Potreba da avio-kompanije mogu dinamički da kombinuju usluge u pakete i određuju njihove cijene potpuno je jasna“, izjavio je tada izvršni direktor ATPCO-a Alex Zoghlin, pozdravljajući nove „industrijske alate koji podržavaju budućnost moderne prodaje avionskih usluga“.
U tužbama se tvrdi da ti alati omogućavaju avio-kompanijama da prate cijene i potražnju kod konkurenata, brzo usklađuju popuste i održavaju visoke cijene karata.
Pročitajte još:
Steve Berman, advokat iz kancelarije Hagens Berman sa sjedištem u Sijetlu, koja je podnijela tužbu u saveznoj državi Vašington, rekao je za The Seattle Times da avio-kompanije koje učestvuju u sistemu mogu da vide „u realnom vremenu koliko svaka od njih naplaćuje kartu na bilo kojoj liniji u SAD“.
Koordinacija cijena bez direktnog dogovora?
„Nije riječ o tome da direktori avio-kompanija sjede u nekoj prostoriji, puše cigare i razgovaraju o namještanju cijena“, rekao je Gradek za Forbes
„Sve se odvija elektronski, pomoću alata koje obezbjeđuje ATPCO, kompanija koja prikuplja podatke o avionskim tarifama.“
Kako je objasnio, avio-kompanije imaju uvid u iste informacije, pa znaju koje cijene konkurenti nude.
„Ali ne znaju šta putnici zaista kupuju – to nije dozvoljeno, jer bi predstavljalo dogovaranje cijena. Ipak, iz ugla prosječnog potrošača, sve to može izgledati kao faktička koordinacija cijena“, kazao je Gradek.
