Državni aparat Crne Gore godinama funkcioniše pod teretom strukturnih deformacija, među kojima partijsko zapošljavanje i neprestano uvećanje administracije zauzimaju centralno mjesto.
Ova pojava nije samo političko pitanje ili pitanje međustranačkih prepucavanja, već suštinski ekonomski problem koji direktno opterećuje budžet, usmjerava javna sredstva van razvojnih projekata i direktno utiče na efikasnost svih institucija. Zapošljavanje po osnovu partijske pripadnosti umjesto prema kriterijumima stručnosti stvara neravnotežu u kojoj kvalitet pruženih usluga građanima ostaje u drugom planu, dok se državne institucije pretvaraju u resurs za zadovoljenje partijskih apetita i obezbjeđivanje izbornog legitimiteta, prenosi Dan,
Procjene i preporuke Evropske komisije već duže vrijeme ukazuju na potrebu racionalizacije javne uprave. Prema tim procjenama, optimalan broj zaposlenih u državnom aparatu trebalo bi da bude oko 42.000. Međutim, realne brojke pokazuju da je u sistem trenutno uključeno između 55 i 60 hiljada ljudi, što predstavlja drastično odstupanje od evropskih standarda. Ovolika razlika ne pokazuje samo kvantitativni višak, već reflektuje duboku sistemsku neefikasnost. Umjesto stvaranja kompaktnog, digitalizovanog i zaista funkcionalnog servisa za građane i privredu, administracija se stalno širi, stvarajući nova administrativna tijela, uprave i direktorate čiji je rad često preklapajući ili potpuno suvišan.
Ekonomska cijena ovakvog modela javne uprave postaje sve teže održiva. Poslanica DPS-a Aleksandra Vuković Kuč istakla je da, prema prvom neformalnom nalazu Evropske komisije koji je stigao u Vladu, državni aparat godišnje košta čak 360 miliona eura više nego što bi trebalo da košta. Ovaj podatak na dramatičan način ilustruje koliko sredstava odlazi na prekomjernu administraciju, umjesto u infrastrukturu, zdravstvo, obrazovanje ili jačanje privrednih kapaciteta. Iznos od 360 miliona eura godišnje predstavlja ogroman kapital koji se troši na održavanje glomazne mašinerije, dok suštinske reforme izostaju.
Institucionalna degradacija dodatno se usložnjava političkom praksom u kojoj se temeljne društvene teme koriste kao zaslon za realizaciju uskopartijskih interesa. Funkcionisanje takvog modela nedavno je prokomentarisao i Petar Odžić, funkcioner Evropskog saveza, ukazujući na raskorak između političke retorike i realnog djelovanja predstavnika vlasti. Prema njegovim riječima, dok se u javnosti predlažu deklaracije o pomirenju i govori o ugroženosti, istovremeno se rješavaju sopstveni interesi i funkcionalne pozicije. On se osvrnuo na raniju praksu dijeljenja ugovora o radu na svečanostima, navodeći da se danas, usljed velikog broja zahtjeva, kreiraju nova ministarska mjesta za koja nije potrebno posebno znanje niti obimniji rad. Odžić je dodao i da će se o finansiranju i političkim uticajima iz Beograda tek raspravljati u javnosti, nagovještavajući da će detalji o tome izlaziti na vidjelo tokom narednih dana.
Problem preglomazne administracije u Crnoj Gori ima produženo trajanje i decenijama opterećuje javne finansije, što jasno pokazuje da preglomazna administracija nije izum skorašnjih političkih promjena nakon 2020. godine. Stanje se značajno dramatizovalo još tokom mandata vlada koalicije okupljene oko DPS-a, a naročito u vrijeme Vlade premijera Igora Lukšića, kada su pod plaštom tadašnjih reformi i otvaranja pregovora s EU stvorene brojne nove agencije, uprave i regulatorna tijela. Umjesto obećane profesionalizacije, tada je započet sistemski proces zapošljavanja partijskih kadrova u državnom aparatu, čime su postavljeni temelji za neodrživ i skup sistem čije posljedice i danas ispaštaju svi građani Crne Gore.
Pročitajte još:
Pitanje viška zaposlenih tako prevazilazi okvire obične administrativne reforme. Ovo je temeljni ispit volje svake vlasti da prekine praksu u kojoj su državni resursi podređeni partijskim interesima. Bez ozbiljnog i odlučnog kresanja nepotrebnih pozicija, državni aparat će nastaviti da guši sopstvenu ekonomiju, pretvarajući institucije u zatvorene sistemske zajednice za određene privilegovane grupe, umjesto da funkcioniše kao efikasan servis svih građana.
Pritisak partijskih apetita i trošenje budžetskog novca na prekomjernu administraciju ostavljaju trajne posljedice na funkcionalnost institucija. Preporuka o optimalnih 42.000 zaposlenih u javnom sektoru jasno pokazuje koliko je trenutna brojka od 55 do 60 hiljada odstupila od svih racionalnih okvira. Procjena Evropske komisije o 360 miliona eura viška troškova godišnje, direktna je posljedica prakse u kojoj se administrativna mjesta izmišljaju radi partijskih potreba.
