Crna Gora bi na osnovu reformskih rezultata prijavljenih u Četvrtom polugodišnjem izvještaju mogla steći pravo na podršku Evropske unije vrijednu oko 97,3 miliona eura, pokazuje dokument koji je pripremilo Ministarstvo evropskih poslova u saradnji sa Ministarstvom finansija i drugim institucijama.
Izvještajem je obuhvaćen ukupno 41 reformski korak. Prema samoprocjeni crnogorskih institucija, 34 koraka su potpuno, a sedam djelimično ispunjena. Potencijalna finansijska podrška vezana za djelimično realizovane obaveze iznosi gotovo 19,7 miliona eura, prenosi portal Investitor.
Iako rezultat djeluje veoma povoljno, riječ je za sada o procjeni Vlade. Evropska komisija će nakon podnošenja izvještaja provjeriti dokumentaciju i odlučiti koje će reformske korake priznati kao ispunjene.
Devet od deset junskih obaveza završeno
Od deset reformskih koraka čiji je rok istekao 30. juna 2026. godine, Vlada je devet označila kao potpuno ispunjene, dok je jedan djelimično realizovan.
Pored tih obaveza, izvještajem je obuhvaćeno 25 koraka prenesenih iz prethodnih perioda: dva sa rokom iz februara 2025, pet iz juna 2025. i 18 iz decembra prošle godine.
Institucije su istovremeno prijavile kao završeno pet koraka čiji je krajnji rok tek u decembru 2026. godine i jedan sa rokom u junu 2027. godine.
Od 18 prenesenih obaveza koje je trebalo završiti do kraja 2025, njih 12 je, prema procjeni Vlade, u potpunosti realizovano, dok je šest djelimično ispunjeno. Sve obaveze prenesene iz februara i juna prošle godine sada su označene kao završene.
Elektronska registracija još nije potpuno funkcionalna
Jedini djelimično ispunjen korak sa rokom do kraja juna 2026. odnosi se na elektronsku registraciju svih vrsta privrednih subjekata i omogućavanje elektronskog plaćanja državnih i lokalnih taksi, naknada, poreza i drugih dažbina.
U okviru Integrisanog sistema za upravljanje prihodima razvijen je modul za elektronsku registraciju privrednih subjekata, kao i funkcionalnost za elektronsko plaćanje poreza.
Međutim, sistem još nije u potpunosti pušten u produkciono okruženje. Kao preostala prepreka u izvještaju je navedeno usaglašavanje modela obračuna bankarskih provizija. Dodatno se radi na tehničkim uslovima za povezivanje crnogorskog registra sa evropskim sistemom povezivanja poslovnih registara – BRIS.
Ovo je jedna od najvažnijih nedovršenih reformi za poslovnu zajednicu, jer se njome neposredno određuje koliko će brzo i jednostavno građani i investitori moći da osnuju kompaniju i izmire obaveze prema državi bez odlaska na šaltere.
Javne konsultacije i RIA ostaju slaba tačka
Među djelimično ispunjenim obavezama nalazi se i zahtjev da svi novi zakoni prođu javne konsultacije sa privredom, civilnim sektorom i lokalnim samoupravama, kao i da za njih bude urađena analiza uticaja propisa – RIA.
U izvještaju se konstatuje da realizacija reformi koje zahtijevaju javne konsultacije i procjene uticaja propisa i dalje predstavlja značajan izazov.
Od resora se očekuje veća transparentnost, pravovremeno uključivanje zainteresovane javnosti i redovno objavljivanje RIA obrazaca. To je posebno značajno za investitore i privredu, jer česte i nedovoljno analizirane promjene propisa povećavaju regulatornu neizvjesnost i troškove poslovanja.
Nedovoljno zaposlenih u Agenciji za sajber bezbjednost
Crna Gora još nije potpuno uskladila zakonodavstvo sa evropskim Aktom o gigabitnoj infrastrukturi, koji treba da olakša i ubrza razvoj brzih komunikacionih mreža i uspostavljanje sigurnog informacionog sistema.
Djelimično je ispunjen i korak koji se odnosi na punu operativnost Agencije za sajber bezbjednost.
Agencija je formalno uspostavljena u skladu sa Zakonom o informacionoj bezbjednosti, donijela je početne akte i započela nadzorne aktivnosti. Ipak, u izvještaju se upozorava da je neophodno dodatno zapošljavanje kako bi Agencija mogla kontinuirano da izvršava sve nadležnosti propisane zakonom i evropskom NIS2 regulativom.
Nedovršene obaveze u oblasti ljudskih prava
Preostala tri djelimično ispunjena koraka odnose se na vladavinu prava i zaštitu temeljnih prava.
Među njima je uspostavljanje jedinstvene baze koja bi obuhvatala najmanje 95 odsto slučajeva nasilja u porodici prijavljenih policiji ili centrima za socijalni rad, kao i realizacija preporuka Istanbulske konvencije koje se odnose na uspostavljanje tri krizna centra.
Kao djelimično realizovano označeno je i postupanje nadležnih organa po navodima o zlostavljanju pritvorenih osoba i žalbama zatvorenika.
Crna Gora nije u potpunosti ispunila ni zahtjev da svi pritvorenici imaju pristup strukturiranim aktivnostima izvan ćelija, uključujući rad, obrazovanje, rekreaciju i sport. Za ova dva koraka vezana je potencijalna podrška od ukupno gotovo sedam miliona eura.
Među rezultatima energetsko tržište, e-katastar i EdTech centri
Kao potpuno ispunjene Vlada je, između ostalog, označila reforme koje se odnose na upravljanje rizicima i internu reviziju u državnim kompanijama, ratifikaciju međunarodne konvencije o elektronskim tovarnim listovima i dalje povezivanje crnogorskog tržišta električne energije sa jedinstvenim evropskim tržištem.
Ispunjen je i korak prema kojem 17 odsto osnovnih i srednjih škola treba da ima EdTech Hub, dostupan za najmanje četvrtinu učenika.
Među prijavljenim rezultatima su i omogućavanje elektronskog katastra, donošenje propisa za suzbijanje neformalne ekonomije, usklađivanje sa evropskim pravilima o digitalnom identitetu, usvajanje Strategije upravljanja kvalitetom vazduha i puna operativnost nacionalnog i Vladinog CIRT-a.
Institucije su kao ispunjene označile i korake koji se odnose na poboljšane rezultate u istragama, optužnicama, presudama i oduzimanju imovine stečene korupcijom i organizovanim kriminalom.
Konačna isplata biće niža zbog predfinansiranja
Ukupna vrijednost svih 41 reformskog koraka obuhvaćenog izvještajem iznosi 117.017.872 eura. Od toga se 97.321.795 eura odnosi na potpuno, a 19.696.078 eura na djelimično ispunjene korake.
Ukoliko Evropska komisija prihvati procjenu crnogorskih institucija, vrijednost priznatih koraka bila bi oko 97,3 miliona eura.
To, međutim, ne znači da će isti iznos u cjelosti biti uplaćen u narednoj tranši. Svi pripadajući iznosi proporcionalno će biti umanjeni za sedam odsto, koliko je Crna Gora već dobila kroz predfinansiranje Instrumenta u maju 2025. godine. Dio odobrenog novca ide direktno u državni budžet, a dio u infrastrukturne projekte preko Zapadnobalkanskog investicionog okvira.
Crnoj Gori ukupno dostupno 383,5 miliona eura
Evropska unija je za Crnu Goru kroz Instrument za reforme i rast za period od 2024. do 2027. opredijelila ukupno 383,5 miliona eura.
Od tog iznosa, 110 miliona eura čine bespovratna sredstva, dok je 273,5 miliona dostupno u obliku povoljnih kredita.
Pročitajte još:
Za direktnu budžetsku podršku planirano je 178,5 miliona eura, dok bi 205 miliona trebalo da bude iskorišćeno za infrastrukturne projekte.
Reformska agenda Crne Gore sadrži ukupno 130 reformskih koraka u oblastima poslovnog okruženja, zelene i digitalne tranzicije, ljudskog kapitala, vladavine prava i temeljnih prava.
Prema posljednjoj završenoj procjeni Evropske komisije, koja se odnosila na treći izvještaj, priznato je 20 koraka ukupne vrijednosti 44,2 miliona eura. Od toga je 20,6 miliona uplaćeno u državni budžet, a 23,6 miliona opredijeljeno za infrastrukturne projekte.
Novi izvještaj pokazuje osjetno bolju samoprocjenu institucija, ali će stvarni rezultat biti poznat tek nakon kontrole Evropske komisije. Ključni test neće biti samo broj usvojenih zakona i strategija, već to da li su digitalne usluge, regulatorna tijela i sistemi zaštite građana zaista funkcionalni u praksi.
