Decenijama su evropski poljoprivrednici među najuticajnijim interesnim grupama u Briselu. Kad god bi se pokrenulo pitanje reforme poljoprivredne politike ili trgovinskih sporazuma koji ugrožavaju njihove interese, traktori, gnojivo i demonstranti su izlazili na ulice Evrope, spremni da blokiraju institucije EU. – prenosi Poslovni.hr.
Po pravilu, evropska politika je popuštala pred pritiskom ruralnog biračkog tijela. Ali stvari su se promijenile. Uprkos mjesecima protesta i snažnom pritisku poljoprivrednih lobija, Evropska unija je početkom maja aktivirala trgovinski sporazum sa južnoameričkim blokom Mercosur.
Sporazum, koji povezuje ekonomije ukupne vrijednosti 25 biliona eura, otvoriće evropsko tržište većoj konkurenciji iz Brazila i Argentine, posebno u sektorima govedine, živine i šećera.
Za mnoge posmatrače, to je znak da Brisel počinje slabiti tradicionalne zaštite evropske poljoprivrede u korist šire geopolitičke i trgovinske strategije. Istovremeno, Evropska komisija priprema novu reformu Zajedničke poljoprivredne politike (ZPP), sistema subvencija koji i dalje troši oko trećine zajedničkog evropskog budžeta, izvještava Financial Times.
Od nestašica do izvoznog giganta
Centralno pitanje je da li Evropa može nastaviti finansirati model koji je decenijama štitio male porodične farme, dok ostatak svijeta brzo konsoliduje i industrijalizuje poljoprivrednu proizvodnju.
Zajednička poljoprivredna politika (ZAP) stvorena je 1962. godine s ciljem osiguranja sigurnosti hrane nakon nestašica Drugog svjetskog rata. U to vrijeme, Evropa je subvencionisala proizvodnju, štitila domaće tržište i garantovala stabilne prihode poljoprivrednicima. Sistem je dugo funkcionisao: proizvodnja hrane je snažno rasla, a Evropa je od kontinenta nestašica postala izvozni gigant poljoprivrednih proizvoda.
Ali uspjeh je takođe stvorio viškove. Već 1980-ih, Brisel se suočio sa poznatim „planinama putera“ i „vinskim jezerima“, viškovima hrane koje je EU kupovala kako bi održala cijene. Umjesto ukidanja sistema, reforme su postepeno mijenjale način pružanja subvencija. Subvencije su prebačene sa proizvodnje na vlasništvo nad zemljištem i ekološke standarde, dok su poljoprivrednici sve više podsticani da izvoze i proizvode proizvode veće vrijednosti.
EU je sada najveći svjetski izvoznik prehrambenih proizvoda. Prošle godine, suficit u poljoprivrednoj trgovini dostigao je 50 milijardi eura, dok je izvoz premašio 238 milijardi eura. Uprkos tome, osnovni model ostaje isti – tržište je i dalje uglavnom zaštićeno subvencijama i političkim utjecajem ruralnih zajednica.
Strateški sektor, ali…
Zato trgovinski sporazum s Mercosurom izaziva toliki otpor. Dok industrija, automobilski sektor i izvoznici vide priliku za rast, dio evropske poljoprivrede suočava se s konkurencijom mnogo većih farmi i nižim troškovima proizvodnje.
Ekonomisti procjenjuju da bi sporazum mogao povećati evropski izvoz za 50 milijardi eura godišnje do 2040. godine, ali bi koristi za poljoprivredu bile relativno male. Najviše bi profitirali proizvođači vina, žestokih pića i zaštićenih prehrambenih proizvoda, dok bi sektori poput stoke i peradi bili pod najvećim pritiskom.
Pročitajte još:
Istovremeno, poljoprivrednici upozoravaju da Evropa ne bi trebala slabiti vlastitu proizvodnju hrane u neizvjesnim geopolitičkim okolnostima. Rat u Ukrajini podigao je cijene hrane i energije, dok su sukobi na Bliskom istoku dodatno povećali troškove gnojiva i goriva. Poljoprivrednici kažu da ih guše rastući troškovi, birokratija i strogi ekološki zahtjevi.
Evropska komisija priznaje da poljoprivreda ima strateški značaj, ali sve su glasnije kritike da trenutni sistem usporava neophodna prilagođavanja. Neki stručnjaci smatraju da subvencije održavaju u životu male i neefikasne farme, koje teško mogu opstati na globalnom tržištu bez državne pomoći.
Podaci pokazuju da se transformacija već dešava. Broj farmi u EU pao je sa 14,4 miliona u 2005. na 8,8 miliona u 2023. godini, dok je ukupna površina poljoprivrednog zemljišta ostala gotovo nepromijenjena. Najviše nestaju male farme manje od pet hektara. Institucionalni investitori i privatni fondovi sve više ulažu u velike poljoprivredne sisteme, posebno u Španiji i Portugalu. U posljednje dvije godine u iberijski agrobiznis uloženo je preko četiri milijarde eura, a investitori računaju na ekonomije obima, mehanizaciju i tehnološku modernizaciju.
Takav razvoj događaja mogao bi učiniti Evropu konkurentnijom proizvođačima u Brazilu ili Australiji, gdje dominiraju velike industrijske farme. Ali pitanje je koliko je Evropa spremna odreći se modela koji nije samo ekonomska politika, već i dio njenog kulturnog i društvenog identiteta.
