Cijene hrane i bezalkoholnih pića porasle su u prosjeku za 34 posto u Evropi i Evropskoj uniji između augusta 2021. i augusta 2026. godine, prema podacima Eurostata koje je analizirao Euronews Business.
Najveći porast zabilježen je u Mađarskoj, gdje su cijene porasle za 57 posto, zatim u Bugarskoj sa 54 i Rumuniji sa 53 posto. Najmanji porast cijena hrane i bezalkoholnih pića, sa 21 posto, zabilježen je na Kipru. Među 35 evropskih zemalja uključenih u širu usporedbu, porast je bio najmanji u Švajcarskoj, gdje je iznosio pet posto, prenosi SEEbiz.
U Sloveniji su cijene porasle za 35 posto, što je nešto iznad prosjeka EU. U Hrvatskoj za 43, u Italiji za 30, a u Austriji za 32 posto.
Poseban slučaj je Turska, gdje su cijene hrane i bezalkoholnih pića porasle za 752 posto za pet godina. Euronews rast Turske pripisuje produženom periodu visoke inflacije, koju je takođe podstakla nagla deprecijacija lire. Cijene su bile vođene skupljom uvoznom robom i proizvodnim inputima, dijelom zbog monetarne politike koja se zasnivala na snižavanju kamatnih stopa do 2023. godine uprkos visokoj inflaciji.
Pored već postojećih inflatornih pritisaka, rast cijena hrane u Evropi je takođe bio uzrokovan ruskom invazijom na Ukrajinu, koja je povećala troškove energije, gnojiva i transporta i izazvala poremećaje na poljoprivrednim tržištima.
Minimalne plate su generalno brže rasle
Minimalne plate su takođe porasle u većini od 26 evropskih zemalja koje su upoređene. U Mađarskoj je zakonska minimalna plata u lokalnoj valuti porasla za 93 posto, u Njemačkoj za 46, u Španiji za 29 i u Francuskoj za 20 posto. Povećanje je bilo još izraženije u Turskoj, gdje je minimalna plata porasla za 823 posto. Takođe se više nego udvostručila u Srbiji, za 103 posto, i Crnoj Gori, za 102 posto.
U Sloveniji je bruto minimalna plata porasla za 45 posto, a u Hrvatskoj za 86 posto. Italija i Austrija nemaju zakonsku minimalnu platu. Minimalne plate su regulisane kolektivnim ugovorima.
Da bi se procijenila stvarna promjena kupovne moći, nije dovoljno uporediti procentualno povećanje plata i cijena. Euronews je stoga izračunao koliko hrane radnik može kupiti s jednom bruto minimalnom platom u augustu 2021. i koliko u augustu 2026. Proračun ne uzima u obzir poreze, stanarinu i ostale životne troškove, tako da ne prikazuje ukupni raspoloživi dohodak domaćinstva.
Najveći gubitak na Malti, najveći porast na Balkanu
U tri od 26 zemalja, minimalna plata je izgubila kupovnu moć u poređenju s cijenama hrane. Na Malti je radnik s minimalnom platom mogao kupiti 100 uporedivih prehrambenih korpi u 2021. godini, ali pet godina kasnije samo 94, što je pad od šest posto. U Španiji je gubitak iznosio pet posto, a u Francuskoj četiri posto.
Pročitajte još:
Najveći porasti kupovne moći zabilježeni su u Srbiji i Crnoj Gori, gdje se količina hrane koja se mogla kupiti s minimalnom platom povećala za 37 posto. Kupovna moć za hranu takođe je porasla za više od petine u Hrvatskoj, Albaniji, Rumuniji, Mađarskoj, Bugarskoj i Litvaniji. U Irskoj je porasla za deset posto, u Njemačkoj za devet posto, u Grčkoj za sedam, u Belgiji i Holandiji za šest, a u Portugalu za tri posto.
U Turskoj je, uprkos ekstremnoj inflaciji, kupovna moć minimalne plate u odnosu na cijene hrane porasla za osam posto. Plate su porasle za 823 posto, a cijene hrane za 752 posto, ali razlika između ovih stopa sama po sebi ne ukazuje na promjenu realne kupovne moći. Prema Euronewsu, minimalna plata u Turskoj je neko vrijeme zaostajala za rastom cijena hrane 2021. i 2022. godine, a od januara 2024. godine njen rast je ostao veći od rasta cijena hrane.
