Opšti kolektivni ugovor – slabost Sindikata ili kalkulacija Vlade?

Opšti kolektivni ugovor ističe 31.12., a Vlada se još nije izjasnila na predlog sindikalnih organizacija i poslodavaca. „Unija saveza sindikata ima usaglašene stavove sa Savezom sindikata i Unijom poslodavaca. Vlada nema razloga da se ne izjasni i potvrdi Opšti kolektivni ugovor na način kako smo mi to ispregovarali na nivou socijalnih partnera“, kazao je za Biznis.me predsjednik USSCG Srđa Keković, ističući da se Unija borila i izborila za različite stvari od svog postanka i naglasio: „Ako bude trebala borba, mi smo tu, sigurno nećemo uzmaći“, rekao je Keković u nadi da će Vlada promijeniti stav u daljim razgovorima sa sindikatima.

Generalni sekretar Saveza sindikata Crne Gore Duško Zarubica podsjetio je da su juče sa premijerom razgovarali o povećanju koeficijenta, i da će nastaviti pregovore 9. januara. Očekujući pozitivan ishod, za desetak dana, objasnio je da radnici ne gube ništa, ako se Opšti kolektivni ugovor ne potpiše danas ili sjutra, ali da se to mora desiti do kraja januara.

Podsjetimo, privreda i sindikati postigli su načelnu saglasnost da se uveća obračunski koeficijent sa 90 na 100 eura. U Sindikatu procjenjuju da bi za to povećanje trebalo dodatnih 80 miliona eura i uvjeravaju da prostora za uštede ima.

Za nepotpisivanje Opšteg kolektivnog ugovora upitna je finansijska stabilnost za više od sto hiljada radnika, kazali su za naš portal iz Instituta ekonomskih nauka. Tvrde da su za ovakvu situaciju krivi sindikati jer su dozvoli da pregovori traju neprihvatljivo dugo, te da tokom cijelog perioda nijesu uspjeli da mobilišu članstvo za efikasan pritisak na Vladu.

„Umjesto konstruktivnih partnera u pregovorima, dobijamo aktere koji pribјegavaju eskalaciji i priјetnjama štrajkom jer su izgubili povјerenje u institucionalne mehanizme. Slabost sindikata u Crnoj Gori je odavno poznata i čini se da nema naznaka poboljšanja. Sindikalno pregovaranje često je jalov pokušaj ispunjavanja osnovnih zahtjeva zaposlenih, koji pristupanjem takvim sindikatima ne mogu očekivati ni zaštitu osnovnih radnih prava, a kamoli materijalne beneficije koje sindikati ponekad obezbeđuju svojim članovima“, kazao je za Biznis.me dr Jovan Rabrenović.

Upitan da prokomentariše poziciju Vlade u kontekstu sindikata kao pregovarača, kazao nam je da odgovorna vlast ne koristi budžet kao instrument za stvaranje alibija.

„Odgovorna vlast ne tretira socijalno partnerstvo kao tehničku smetnju već kao konstitutivni element demokratskog upravljanja i ne podređuje dignitet zaposlenih u javnim službama izbornom kalendaru. Ono što vidimo u slučaju pregovora oko Opšteg kolektivnog ugovora nije odgovorno upravljanje već kratkovida politička taktika koja će proizvesti dugoročne negativne efekte“,, naglasio je naš sagovornik. Upozorio je da Evropska unija ne ocjenjuje kandidate samo na osnovu transponiranih zakona već stvarne prakse.

„Brisel će pratiti ne samo da li Crna Gora ima zakone o kolektivnom pregovaranju već kako ti zakoni funkcionišu u praksi. Moguća marginalizacija sindikata, politizacija pregovora o zaradama i budžetske manipulacije šalju poruku koja je suprotna retorici o evropskom putu. Vlada Milojka Spajića pokazala je vještinu u komuniciranju evropskih vrijednosti, ali ova situacija otkriva jaz između retorike i prakse. Taj jaz je ono što na kraju određuje kredibilitet kandidature“, naglasio je Rabrenović.

Socijalni dijalog u sjenci budžetskih manipulacija

Iz Instituta ekonomskih nauka objašnjavaju da se crnogorska javnost pomalo navikla na hronične turbulencije u odnosima između vlasti i sindikata, ali je situacija oko potpisivanja Opšteg kolektivnog ugovora otkrila dublji problem od pukog spora o visini zarada, kazao nam je Rabrenović.

„Ono što svjedočimo jeste sistemska erozija institucija socijalnog partnerstva, vođena kalkulisanom političkom logikom koja kolektivno pregovaranje tretira kao taktički instrument, a ne kao konstitutivni element demokratskog upravljanja. Razgovor socijalnih partnera sa premijerom dolazi u trenutku kada je budžet za 2026. godinu već usvojen, što ovu najavu čini ili pro forma poslom ili faktičkim priznavanjem dubokog nesnalaženja u vođenju procesa planiranja javnih politika“, naglasio je naš sagovornik. „Centralno pitanje nije samo da li će obračunska vrijednost koeficijenta biti povećana sa 90 na 100 eura, već kako država tretira one koji rade u javnoj administraciji i kakve poruke šalje o prirodi svoje obaveze prema zaposlenima u javnim službama. Kada sindikati mjesecima pregovaraju bez rezultata, a Vlada usvaja budžet bez ukalkulisanog ishoda tih pregovora, riječ je o fundamentalnom nepoštovanju principa na kojima počiva tržišna privreda“, istakao je Rabrenović.

On napominje da nije potrebno biti pravnik da bi se shvatilo da kolektivno pregovaranje nije administrativna formalnost već konstitutivni element demokratskog poretka, zaštićen Konvencijom Međunarodne organizacije rada broj 98 i Evropskom socijalnom poveljom.

„Naredna godina nije izborna u Crnoj Gori, pa povećanje zarada u ovom trenutku ne donosi neposredne političke dividende. Međutim, povećanje krajem 2026. godine ili početkom 2027., neposredno prije novog izbornog ciklusa, može se ‘zapakovati’ kao uspjeh Vlade i njen dar biračima. Ova logika, koliko god bila cinična, nije nova u političkoj praksi. Nova je njena transparentnost i spremnost da se interesi zaposlenih u ključnim javnim službama podrede izbornom kalkulusu. Dio zaposlenih postaju žrtve političkog oportunizma u kojem njihov socijalni dignitet postaje dio izborne kampanje“, objasnio je Rabrenović.

Posljedice neusvajanja Opšteg kolektivnog ugovora

„Približno 100.000 zaposlenih u javnom i dijelu privatnog sektora gubi osnovno pravno sredstvo zaštite kolektivnih prava. OKU (Sl. list CG, br. 150/22) ima snagu opšteg akta po članu 184 Zakona o radu i predstavlja minimum standarda koji ne može biti snižen granskim ugovorima. Konkretno se gube: Obračunska vrijednost koeficijenta (90 eura) kao pravno vezujuća norma; Standardi za uvećanu zaradu za rad nedjeljom (80 odsto); Koeficijenti složenosti poslova (1,00 do 5,80); Standardizovane naknade (dnevnice, terenski dodatak, jubilarne nagrade); Pravni okvir za sudsku zaštitu od diskriminacije u zaradama. Zaposleni gube i niz materijalnih prava: uvećane zarade za posebne uslove rada (prekovremeni, noćni, praznici), prošireni godišnji odmor, plaćeno odsustvo u posebnim životnim situacijama, otpremnine, solidarne pomoći u slučaju smrti u porodici, kao i doprinose za prevenciju invalidnosti i rekreaciju“, objašnjava naš sagovornik.

Ekonomska dimenzija ovog „sukoba“ otkriva neugodne istine o prirodi fiskalnog planiranja u Crnoj Gori.

Povećanje obračunske vrijednosti koeficijenta sa 90 na 100 eura, primijenjeno na sve zaposlene koji su predmet ovih pregovora (njih oko 100.000) po analizama iznosi do 90 miliona eura, što predstavlja približno 2,38 odsto ukupnog budžeta Crne Gore od 3,78 milijardi eura. To i nije zanemarljiv procenat ukupnog budžeta države, objašnja Rabrenović.

„U istom budžetu se predviđa povećanje izdvajanja za finansiranje političkih partija sa 10 na oko 21 miliona eura, dok se odbija 85 miliona za 100.000 zaposlenih. Sindikati su identifikovali 60-70 miliona moguće uštede iz: Konsultantskih usluga (kontinuirano rastu), Izrade softvera, ugovora o djelu. Činjenica da se zbog tog iznosa dovodi u pitanje stabilnost odnosa sa jednim od najvažnijih društvenih sektora nije finansijska nužnost već politička kalkulacija. Argument o fiskalnoj prudenciji zvuči isprazno u kontekstu države koja redovno pronalazi sredstva za projekte koji su daleko upitnije razvojne vrijednosti od ulaganja u ljudski kapital“, zaključio je u razgovoru za Biznis.me dr Jovan Rabrenović iz Instituta ekonomskih nauka.

Kako kaže, u ovom slučaju ne govori se o apstraktnoj ekonomskoj teoriji, već o prioritetima: „Da li je stabilnost i motivacija kadra u dijelu javne uprave važnija od određenih troškova čija je društvena korist u najmanju ruku diskutabilna?“

Evropska praksa

Evropska perspektiva pruža poučne komparativne lekcije. Nijedna zemlja koja je uspješno završila proces pristupanja Evropskoj uniji nije to učinila marginalizacijom socijalnog dijaloga.

Slovenija, koja je prošla kroz period fiskalnih restrikcija tokom krize eura, održala je mehanizme socijalnog partnerstva kroz višegodišnje sporazume koji su kombinovali fiskalnu disciplinu sa predvidljivim povećanjima zarada vezanim za inflaciju. Hrvatska je razvila sofisticirane modele kompenzacija koji kombinuju zarade sa benefitima, omogućavajući fleksibilnost u teškim fiskalnim vremenima.

Čak i Bugarska, zemlja sa značajno nižim standardom od Crne Gore, uspostavila je mehanizme transparentne komunikacije o fiskalnim limitima uz garantovana minimalna povećanja. Ono što povezuje uspješne primjere nije odsustvo fiskalnih pritisaka već prisustvo političke volje da se socijalni dijalog tretira ozbiljno, kao mehanizam društvene stabilnosti, a ne kao smetnja tehnokratskom upravljanju.