Iako obnovljivi izvori energije i dalje čine značajan dio ukupne potrošnje energije u Crnoj Gori, država je tokom 2024. godine zabilježila blagi pad njihovog udjela u odnosu na godinu ranije.
Prema podacima Izvještaja o ostvarenom udjelu energije iz obnovljivih izvora za period 2023-2024, ukupni udio obnovljive energije u finalnoj potrošnji iznosio je 41,02 odsto, što je manje u odnosu na 41,70 odsto ostvarenih u 2023. godini. To znači da je Crna Gora i dalje gotovo devet procentnih poena udaljena od cilja koji je preuzela prema Energetskoj zajednici da do 2030. godine dostigne udio od 50 odsto energije iz obnovljivih izvora, prenosi CDM.
Najveći doprinos i dalje daju hidroelektrane i biomasa, dok sektor saobraćaja ostaje najslabija karika energetske tranzicije, uz veoma nizak udio obnovljive energije i nedostatak kvalitetnih statističkih podataka.
U izvještaju se navodi da je obračun izrađen u skladu sa novim zakonskim okvirom i metodologijom usklađenom sa Direktivom Evropske unije o promociji korišćenja energije iz obnovljivih izvora, koju je Crna Gora preuzela kroz obaveze prema Energetskoj zajednici.
„Na osnovu raspoloživih podataka i sprovedenog obračuna, ukupan udio energije iz obnovljivih izvora u ukupnoj finalnoj potrošnji energije u Crnoj Gori iznosio je 41,70 odsto u 2023. godini i 41,02 odsto u 2024. godini. Najveći doprinos ukupnom udjelu energije iz obnovljivih izvora daju električna energija iz obnovljivih izvora i čvrsta biomasa u sektoru grijanja i hlađenja, dok je doprinos sektora saobraćaja ograničen zbog niskog nivoa raspoloživih podataka o biogorivima i drugim obnovljivim gorivima“, navodi se u zaključku dokumenta.
Podaci pokazuju da je hidroenergija i dalje dominantan obnovljivi izvor u Crnoj Gori. Tokom 2023. godine hidroelektrane proizvele su 2.221,3 GWh električne energije, dok je u 2024. proizvodnja pala na 1.765,1 GWh, prije svega zbog nepovoljnijih hidroloških prilika.
“Kako bi se izbjegao uticaj izrazito sušnih ili kišnih godina, u obračunu se koristi takozvana normalizovana proizvodnja, zasnovana na višegodišnjem prosjeku. Tako je za obračun udjela obnovljivih izvora korišćena normalizovana proizvodnja hidroelektrana od 1.894,59 GWh u 2024. godini”, navodi se u izvještaju.
Najveći rast bilježi solarna energija. Instalirani kapaciteti povećani su sa 16,5 MW na 33,55 MW, dok je proizvodnja gotovo učetvorostručena – sa 17,2 na 63,7 GWh.
Vjetroelektrane su zadržale gotovo isti nivo proizvodnje, uz instalisanu snagu od 118 MW i proizvodnju od 293,3 GWh tokom prošle godine.
Kada je riječ o grijanju i hlađenju, u izvještaju se ističe da najveći dio obnovljive energije i dalje dolazi iz čvrste biomase, odnosno ogrjevnog drveta i peleta.
“Ukupna potrošnja energije iz biomase porasla je sa 148,03 na 162,8 hiljada tona ekvivalentne nafte (ktoe), dok za druge tehnologije, poput biogasa, solarne toplote ili toplotnih pumpi, u zvaničnim energetskim bilansima još nema raspoloživih podataka”, piše u dokumentu.
Saobraćaj daleko od evropskih standarda
Najveći problem ostaje sektor saobraćaja, gdje obnovljivi izvori gotovo da nijesu zastupljeni.
Udio obnovljive energije u saobraćaju iznosio je svega 0,92 odsto u 2023. i dodatno je pao na 0,69 odsto tokom 2024. godine.
U izvještaju se upozorava da potpuni obračun nije bilo moguće izvršiti zbog nedostatka podataka o biogorivima, obnovljivom vodoniku, gorivima iz recikliranog ugljenika i drugim kategorijama koje propisuje nova regulativa.
Pročitajte još:
„Detaljan obračun po Pravilniku o udjelu energije iz obnovljivih izvora u sektoru saobraćaja nije moguće u potpunosti sprovesti za period 2023–2024. godine na osnovu raspoloživih agregiranih podataka, jer nijesu dostupni svi podaci po vrstama goriva, održivosti biogoriva, naprednim biogorivima, RFNBO gorivima, gorivima iz recikliranog ugljenika i razdvajanju električne energije po vidovima saobraćaja“, navodi se u izvještaju.
U skladu sa obavezama prema Energetskoj zajednici, preuzela cilj da do kraja decenije najmanje polovina ukupne finalne potrošnje energije dolazi iz obnovljivih izvora.
Da bi se taj cilj ostvario, biće neophodno ne samo povećanje proizvodnje energije iz sunca, vjetra i drugih obnovljivih izvora, već i značajno unapređenje evidencije i statističkog praćenja, posebno u sektorima saobraćaja i grijanja.
„U odnosu na cilj od 50 odsto do 2030. godine, potrebno je nastaviti unapređenje statističkog praćenja potrošnje energije iz obnovljivih izvora, naročito u sektoru saobraćaja i sektoru grijanja i hlađenja, kao i unaprijediti dostupnost podataka potrebnih za detaljan obračun prema novim pravilnicima“, zaključuje se u izvještaju.
