Crna Gora je krajem 2018. godine otvorila poglavlje 27 u pregovorima o pristupanju EU, koje se odnosi na životnu sredinu i klimatske promjene. Da bi privremeno zatvorila to najzahtjevnije i najskuplje od svih pregovaračkih poglavlja, naša država treba da ispuni mjerila vezana za kvalitet vazduha, sektor voda, sistem trgovanja emisijama EU (EU ETS) i druga mjerila, naveli su tada iz Saveta EU.
Nizale su se godine i obećanja, nekoliko vlada, da će najzahtjevnije poglavlje uspješno zatvoriti. Prije dvije godine je iz resornog ministarstva saopšteno da će Poglavlje 27 u pristupnim pregovorima s Evropskom unijom – Životna sredina i klimatske promjene zatvoriti do kraja 2025 .godine.
Kako to nije postignuto, sada građani imaju novo obećanje- do kraja ove godine. Kao opravdanje u kašnjenju navode nedostatak novca jer, kako su kazali, realnost cilja zavisi od efikasnosti u sprovođenju mjera i finansijske podrške iz EU fondova i budžeta države. Procijenjeno je da će usklađivanje sa evropskim standardima u tom poglavlju koštati preko milijardu eura, u zavisnosti od specifičnih potreba u pojedinim oblastima.
Što je Crna Gora uradila po pitanju najkompleksnijeg i najskupljeg poglavlja u pregovaračkom procesu sa Evropskom unijom, za Biznis.me razgovarali smo sa izvršnim direktorom NVO ,,Euromost“, Almerom Mekićem.
Biznis.me: Vlada je donijela Akcioni plan za ispunjavanje završnih mjerila u Poglavlju 27 – Životna sredina i klimatske promjene, koji definiše ukupno 251 obavezu, za čiju realizaciju je zaduženo 25 institucija. Realizacijom tih aktivnosti ispunile bi se, naveli su iz Vlade, sve obaveze koje je EU definisala u Poglavlju 27 kako završnim mjerilima, tako i tekstom Zajedničke pozicije EU za ovo poglavlje. Kakvo je Vaše mišljenje po pitanju tog poglavlja, te da li je naša zemlja ispunila sve uslove za zatvarnje poglavlja 27?
A. Mekić: Crna Gora nije ispunila ni jedan od uslova za zatvaranje Poglavlja 27 u pregovorima sa Evropskom unijom (EU) – Životna sredina i klimatske promjene, iako je u medijima najavila da će ga uskoro zatvoriti.
Voljeli bi od Ministarstva evropskih poslova Crne Gore da čujemo koji su to uslovi koje je Crna Gora ispunila kada se tiče poglavlja 27, iako se zatvori to poglavlje, to će biti samo politička odluka Evropske unije i zatvaranje ovog poglavlja Evropska Unija bi izgubila kredibilitet na sve uslove sa kojim uslovljavaju kandidate i mislimo da to njima nebi išlo u prilog, zato smo i od Brisela tražili da nam navede samo jedan uslov koji je Crna Gora ispunila, a tiče se zatvaranja poglavlja 27 životna sredina i klimatske promjene.
Zatvaranje poglavlja 27 se ne može riješiti donošenjem zakona preko noći, sastancima sa pojedinim NVO koje su pod kontrolom Vlade Crne Gore, dok je na terenu stanje katastrofalno kada se tiče životne sredine i do sada poslednjih 20.godina najteže.
Biznis.me: Kakva je životna sredina iz ugla NVO,,Euromost“?
A. Mekić: Za 20. godina od kako NVO,,Euromost“ postoji i od kako radimo monitoring na životnu sredinu, trenutno stanje, do sada, je najgore. Ne postoji regionalna deponija na sjeveru Crne Gore, iako se već 10.godina govori o istoj. U 13 opština na sjeveru ne postoji nijedna legalna gradska deponija, već su sve neuslovna privremena odlagališta koja se nalaze pored samih rijeka i koje ugrožavaju život stanovništva i životnu sredinu. U tim opštinama nijedno privremeno odlagalište nema potrebnu dozvolu od Agencije za zaštitu životne sredine, shodno zakonu o upravljanju otpada, dok se na ista nekontrolisano odlaže od medicinskog i veterinarskog otpada, gume, razni komunalni, gradjevinski i drugi otpad.
Od 13 opština na sjeveru, samo jedna posjeduje kolektor za prečišćavanje otpadnih voda, dok opština Bijelo Polje, iako je dobila milionska sredstva od Evropske unije prije 11. godina, nije uradila ni 40 odsto posla. Komunalna preduzeća u opštinama na sjeveru Crne Gore su pred bankrotom, niti imaju uslove da redovno vrše usluge odlaganja otpada i druge usluge, a što je razlog da se u svakoj opštini nepropisno odlaže otpad pored rijeka i na drugim mjestima.
Biznis.me: Kako je regulisana reciklaža, kao mjera na koju, posebno, ukazuju iz EU?
A. Mekić: Ne postoji selektivno odlaganje otpada u opštinama na sjeveru Crne Gore. Svaka rijeka na sjeveru Crne Gore je ugrožena od nepropisnog odlaganja otpada, posebno Lim, koji ugrožava i susjedne države zbog prevelikog otpada posebno plutajućeg koji dolazi iz Crne Gore.
Najzagađeniji vazduh je u opštinama na sjeveru Crne Gore u regionu, posebno u opštini Bijelo Polje i opštini Pljevlja. Zakoni se ne sprovode i ne poštuju, zato što inspekcije koje su nadležne za sprovodjenje ne funkcionišu zbog izražene korupcije. araju kamenolomi, koji ugrožavaju životnu sredinu, a što je razlog da gradjani na sjeveru svakodnevno protestvuju, dok tužilaštvo vodi nekoliko krivičnih postupaka na sumnju u zloupotrebu službenog pološaja kao i korupciju.
Biznis.me: Kakve mjere preduzima Agencija za zaštitu životne sredine i tim za borbu protiv kriminala koji je formiran prošle godine?
A. Mekić: Agencija za zaštitu životne sredine izvršila je zločin nad rijekama na sjeveru Crne Gore izdavajući nezakoito saglasnosti, što je razlog da su pod lupom tužilaštva gdje se nadamo da će konačno protiv pojedinih u toj agenciji biti podignute optužnice. Da je eko kriminal uzeo maha govori i to, da su za čak sedam kamenoloma nezakonito odobrena rješenja od strane Zavoda za geološka istraživanja, a suprotno Zakonu o rudarstvu i članu 53 na osnovu rješenja o uticaju na životnu sredinu lokalnog organa, umjesto državnog organa.
NVO „Euromost” je zbog toga podnijela krivične prijave protiv nekoliko javnih funkcionera, gdje osnovano sumnjamo u zloupotrebu službenog položaja i korupciju. Tim za borbu protiv eko kriminala, koji je formiran prošle godine, i dalje je samo mrtvo slovo na papiru i smatarmo da je samo riječ o zloupotrebi sredstva koja se dobijaju iz EU fondova.
Biznis.me: Što je planirano, a što realizovano po pitanju regionalnih deponija?
A. Mekić: Ne znamo šta je planirano, a realizovano do sada prema našim informacijama nije ništa sem što je opština Bijelo Polje formirala neku komisiju koja godinama traži lokaciju za regionalnu deponiju, a lokacije nigdje ni na vidiku.
Biznis.me: Što je sa rješavanjem privremenih odlagališta uz korita rijeka i te da li imaju dozvolu Agencije za zaštitu životne sredine?
A. Mekić: Ništa se ne radi na rješavanju privremenih odlagališta koja se na sjeveru nalaze uz korita rijeka i koja ugrožavaju te rijeke, posebno Lim, za koji sam rekao, ali i Ibar koja je ugrožena od privremenog odlagališta opštine Rožaja, jedino privremeno odlagalište koje je do sada riješeno je pored rijeke Tare, opštine Mojkovac.
Nijedno privremeno odlagalište na sjeveru Crne Gore nema saglasnost i rješenje Agencije za zaštitu životne sredine u skladu sa Zakonom o upravljanju otpada, a krivci za to je pomenuta agencija i Ministarstvo ekologije održivog razvoja i razvoja sjevera, koji ništa ne preduzimaju da bi rješavali ove probleme i nezakonitosti.
Biznis.me: Što je sa odlaganjem i propisnim uništavanjem medicinskog i veterinarskog otpada, ali i azbestnih ploča, jer nedavno smo imati jedan slučaj u krugu fabrike?
A. Mekić: Pomenuto se odlaže bez bilo kakve kontrole na privremena odlagališta, mimo svih zakonskih uslova koji su predvidjeni i na mjestima koja nijesu predvidjena za pomenutu otpad. Pratili smo situaciju sa azbestnim pločama, slali upozorenja, ali, očigledno ti koji rade, to čine na svoju ruku, jer ne postoji kontrola. Siguran sam da za to postoji prećutnu saglasnost inspekcijskih organa, to jeste državnih institucija.
Pročitajte još:
Biznis.me: Na sjeveru samo Berane ima kolektor za prečišćavanje otpadnih voda, neke opštine su dobile novac od EU, ali nije iskorišćen za tu namjenu?
A. Mekić: Kolektor u Beranama je uradjen na kvalitetan način i nijesmo imali do sada nijednu prijavu gradjana kada se tiče ugrožavanja životne sredine. Opština Bijelo Polje je još prije 11. godina dobila milionska sredstva za izgradnju kolektora, ni nakon više od deceniju nije uradila ni 40 odsto posla, a osnovano sumnjamo da su sredstva nenamjenski potrošena, što je razlog da smo obavijestili Brisel, ujedno od delegacije EU već godinama ne možemo dobiti ugovor izmedju Evropske unije i opštine Bijelo Polje koji su potpisali 2015. godine o njihovim obavezama, zbog čega smo, takodje, obavijestili Brisel jer sumnjamo da neko u delegaciji EU prikriva dokaze o zloupotrebama ovih sredstava i korupciji.
Biznis.me: Ranije ste pomenuli kamenolome, koji su aktuelni u većem dijelu Crne Gore. Učestali su i protesti građana jer je riječ o ugrožavanju životne sredine. Kako vlasnici kamenoloma dobijaju dozvolu od državnih organa koji se, prije svega, bave zaštitom životne sredine?
A. Mekić: Koliko je eko-kriminal uzeo maha govori i to da su za čak sedam kamenoloma nezakonito odobrena rješenja od strane Zavoda za geološka istraživanja, a suprotno Zakonu o rudarstvu i članu 53 na osnovu rješenja o uticaju na životnu sredinu lokalnog organa, umjesto državnog organa, a što je razlog da je NVO „Euromost” podnijela krivične prijave protiv nekoliko javnih funkcionera, gdje osnovano sumnjamo u zloupotrebu službenog položaja i korupciju davanja i primanja mita.
Zamislite da su opštinski organi, suprotno zakonu, preuzimali nadležnost Agencije za zaštitu životne sredine i odobravali rješenja o uticaju na životnu sredinu i sve to agencija je prečutala, dok se tužilaštvo u Bijelom Polju na osnovu prijave gradjana nije počela baviti ovim nezakonitostima, a agencija je nakon toga obavijestla nadležno tužilaštvo da su oni nadležni, a ne opštinski organi. Ovo sve govori koliko su u zloupotrebe i korupciju umiješani mnogi od koncesionara, lokalnih do državnih službenika.
