Prihodi od penzije niži su od zarada u kasnoj fazi karijere u svim evropskim zemljama. U EU, osoba koja je 2023. godine između 50. i 59. godine zarađivala 100 eura, između 65. i 74. godine primila bi 58 eura penzije, prema podacima Eurostata.
Zbog toga mnogim starijim osobama teško je održati životni standard nakon penzionisanja. Gotovo svaki šesti penzioner u EU je u riziku od siromaštva, piše Euronews, prenosi Forbes.
Neki penzioneri nastavljaju da rade nakon odlaska u penziju, a razlozi su različiti. Glavni motiv je uživanje u poslu i održavanje produktivnosti (36,3%), ali i finansijska potreba (28,6%) predstavlja značajan pokretač.
Gdje penzioneri nastavljaju raditi i zbog čega
Prema najnovijim podacima iz 2023. godine, 12,9% ljudi u EU nastavilo je raditi tokom šest mjeseci nakon primanja prve starosne penzije.
Postoji velika razlika među zemljama Evrope, od 1,7% u Rumuniji do 54,9% u Estoniji, prema Eurostatu. Osim Rumunije, udio zaposlenih penzionera nizak je i u Grčkoj (4,2%), Španiji (4,5%) i Hrvatskoj (5%).
„Grčka je ranije imala vrlo strog stav prema zaposlenim penzionerima. To se, uz podsticaj krize, ublažilo smanjenjem penzija i penzijskom reformom,“ rekao je za Euronews Business profesor Platon Tinios sa Univerziteta u Pireju.
Dodao je da je velika promjena politike u 2022. dovela do naglog rasta broja registrovanih zaposlenih penzionera, ali taj rast još nije zabilježen u podacima jer se desio nakon druge polovine 2023.
Finansijska potreba kao glavni razlog
U nekim zemljama, finansijska potreba je glavni razlog za nastavak rada. Među onima koji nastavljaju raditi, udio onih koji navode finansijsku potrebu kreće se od 9,4% u Švedskoj do 68,5% na Kipru.
„Gdje god ljudi kažu da rade iz finansijske potrebe, to znači da smatraju da im je penzija nedovoljna,“ rekla je za Euronews Business Olga Rajevska sa Stradins Univerziteta u Rigi.
Visok udio ovih odgovora sugeriše da je penzijski sistem u tim zemljama neadekvatan i ne može osigurati dovoljan prihod.
U Rumuniji 54,3%, a u Bugarskoj 53,6% penzionera nastavlja raditi zbog finansijske potrebe. Taj je postotak u Hrvatskoj 48,2%, Letoniji 47,9%, Portugalu 39%, Mađarskoj 38,1%, Francuskoj 37,7% i Njemačkoj 35,8%.
Među četiri najveće ekonomije EU, Španija ima najnižu stopu (19,6%), dok Italija (29,7%) nešto premašuje prosjek EU. Na dnu ljestvice su Norveška (9,8%) i Švedska (9,4%), a u Češkoj i Luksemburgu udio penzionera koji rade zbog finansijske potrebe ostaje ispod 15%.
Koliko penzionera radi zbog finansijske potrebe
Kombinovanjem udjela penzionera koji rade nakon odlaska u penziju sa finansijskom potrebom kao glavnim razlogom, dobija se ukupni procenat penzionera koji rade iz finansijske potrebe.
U EU taj udio iznosi 3,7%, a širom Evrope varira od 0,9% u Rumuniji do 21,2% u Letoniji.
„U baltičkim državama primarni faktor je finansijska potreba za nastavak rada, jer su penzije daleko ispod evropskog prosjeka,“ rekla je Rajevska.
„Dok god ljudi mogu raditi, nastavljaju to činiti kako bi obezbijedili dostojanstven život.“
U Bugarskoj 8,9%, Mađarskoj 7,7% i Slovačkoj 7,5% penzionera nastavlja raditi iz finansijske potrebe. Među glavnim evropskim ekonomijama, Njemačka ima najvišu stopu (4,5%), dok Francuska (3,7%) prati prosjek EU. Španija (1%) i Italija (2,8%) su ispod prosjeka.
Penzioneri su zdraviji i obrazovaniji
Profesor Kene Henkens iz Nizozemskog interdisciplinarnog demografskog instituta (NIDI) primijetio je da u zemljama sa niskim penzijama ljudi češće nastavljaju raditi, ali i u zemljama sa dobrim penzijama bilježi se rast rada nakon penzionisanja.
„Penzioneri su zdraviji i obrazovaniji nego ranije, pa imaju jaču povezanost sa tržištem rada,“ rekao je Henkens za Euronews Business.
„Većina zaposlenih penzionera radi iz zadovoljstva i socijalne integracije.“
On je dodao da je ovaj trend pojačan promjenjivim politikama o radu nakon penzionisanja unutar kompanija.
„U Nizozemskoj, na primjer, jasno se vidi da poslodavci pozitivnije gledaju na zapošljavanje penzionera, što je povezano s demografskim promjenama i dugotrajnim nedostatkom radne snage.“
Penzioneri žele, ali ne mogu svi raditi
Henkens je upozorio da mnogi penzioneri u siromašnijim zemljama možda žele raditi, ali ne mogu pronaći posao. Brojke obuhvataju samo one koji već rade, dok penzioneri koji su prisilno ostali bez posla mogu značajno varirati po zemljama.
Pročitajte još:
Tinios je istakao da je mogućnost rada penzionera važna komponenta strategije aktivnog starenja, dodajući da fleksibilnost omogućava lakši prelazak s punog radnog vremena na penziju, a društvu koristi vještine starijih građana i pomaže u popunjavanju praznina na tržištu rada.
Finansijska potreba je relativan pojam
Profesor Lauri Lepik Lauri Leppik sa Univerziteta u Talinu naglasio je da se pojam finansijske potrebe ne odnosi nužno na apsolutni iznos penzije.
Iako su ekonomski motivi – finansijska potreba ili želja za nadopunjavanjem penzije – relevantni za fenomen zaposlenih penzionera, veza između adekvatnosti penzije i zaposlenosti u penzionom dobu je nijansirana i složena.
