Ruralni turizam razvojna šansa Crne Gore

Ruralni turizam može postati jedna od ključnih ekonomskih poluga Crne Gore, pod uslovom da se razvoj zasniva na održivom korišćenju resursa, jačanju lokalnih zajednica i unaprjeđenju infrastrukture, kazala je za Biznis.me Gordana Stevović, predsjednica udruženja “Turizam na selu”.

„Ulaganjem u kvalitetnu ponudu i promociju, ruralni krajevi mogu postati jednako prepoznatljivi kao i obala, čime bi se postigao dugoročni, ravnomjerni, razvoj cijele države. Spoj prirode, proljoprivrede, hrane i turizma je veoma prepoznat od naših stranih gostiju, za razliku od domaćeg stanovništva“, istakla je Stevović, napominjući da podrška lokalnih zajednica i države, za razvoj ruralnog turizma u Crnoj Gori, postoji ali je neravnomjerna, nedovoljno organizovana i još uvijek u fazi razvoja, dok za mala gazdinstva, kojima je pomoć najpotrebnija, postoje programi koji podržavaju renoviranje i opremanje seoskih domaćinstava, razvoj agroturizma, unapređenje infrastrukture u ruralnim područjima i brendiranje domaćih proizvoda (med, sir, vino, masline…).

Kao najvažnije oblike podrške, sagovornica Biznis.me, ističe IPARD programe EU koji, naglašava, daju najveće subvencije (često 50–70%) za razvoj seoskih domaćinstava, poljoprivrede i smještaja. Zatim, Ministarstva turizma i poljoprivrede kroz povremene konkurse za mala domaćinstva (oprema, obuke, uređenje prostora), dok Nacionalna turistička organizacija promoviše ruralne proizvode i događaje.

„IPARD sredstva koja bi značajno mogla unaprijediti poslovanje u ruralnom turizmu nisu prilagođena poljoprivrednim gazdinstvima jer, nažalost, država nema viziju da smo mi nosioci ruralnog turizma već se ulaže u etno sela i slično, koji samo nude smjestaj u ruralnim područjima i ne nude onu autohtonu ponudu kao gazdinstva koja su mala i finansijski i administrativno nejaka da bi aplicirala za takve programe“, objašnjava Stevović.

Ona ističe da bi mnogi domaćini aplicirali prema evropskim fondovima, ali je procedura teška i zahtjevna, posebno što domaćini nemaju vremena da se odalje sa imanja da bi pratili, pisali i uzimali papire.

„Poseban su problem fondovi jer nemamo kreditno garantni fond koji bi nam pomogao da se zadužimo, već bi trebalo da uzimamo hipotekarne kredite na svoju imovinu a većina domaćina nije kreditno sposobna i nema mogućnost dobijanja sredstva, osim iz nekih mikro kreditnih institucija“, navodi Stevović.

Upozorava i na glavne nedostatke državne podrške.

„Spora i komplikovana birokratija, nedostatak savjetodavne pomoći na terenu, slaba koordinacija između ministarstava i nedovoljno ulaganja u puteve, signalizaciju i digitalnu infrastrukturu. Mnoge opštine žele razvoj ruralnog turizma, ali im nedostaju kapaciteti i budžet, te da su najaktivnije Kolašin, Žabljak, Plav, Ulcinj, Bar i Danilovgrad, jer one povremeno nude male grantove za domaćinstva, projekte uređenja seoskih puteva i promociju lokalnih manifestacija i proizvoda“, istakla je Stevović.

Predsjednica udruženja “Turizam na selu” napominje da lokalne zajednice sve više prepoznaju turizam kao šansu da ostanu u svojim selima. Navodi da u mnogim mjestima postoje inicijative za obnavljanje starih kuća, podizanje katuna, organizovanje lokalnih festivala (sir, med, vino), formiranje zadruga ili udruženja.

„U velikom broju sela i dalje nedostaje znanje o turizmu, digitalni marketing, strani jezici i organizacija lokalne ponude i što je najveći problem radna snaga i mladi“, objašnjava naša sagovornica i uvjerava da porodična gazdinstva, koja rade na svom imanju, prodaju proizvode na kućnom pragu, a to je ono što strani turisti vole.

„Ta ponuda je autentična, jednostavna i najcjenjenija od naših gostiju jer tim putem mogu da dožive pravu crnogorsku porodicu i njen način života, što za njih predstavlja nevjerovatan doživljaj, posebno ponuda na katunima i daljim selima je najspecifičnija“.

Stranci, kaže Stevović, vole da posjećuju katune jer im je to bijeg od asfalta kojeg imaju na pretek. Ipak, infratsruktura i nedovoljan promocija je mana crnogorskog razvoja sela i katuna..

„Strancima ne smetaju putevi, mada dosta ima problema oko infrastrukture najviše za naše domaćine. Nemamo promociju jer nas država ne prepoznaje kao unikatnu ponudu i ne trudi se da pospješi rad naših domaćina. Postoje neke manje agencije koje nas prate i koje nam dovode goste, ali potrebno je da budemo više promovisani i vidjeni na tržištu“, ističe Stevović, navodeći da strani gosti, koji dolaze da obilaze planine, kažu da su pobjegli od buke i gužve na saobraćajanicama, gradu, plaži…

Ulaganje u ruralni turizam jača ekonomiju države

Iako se Crna Gora globalno prepoznaje kroz primorski turizam, upravo ruralni krajevi čuvaju većinu prirodnih resursa, tradicionalnih praksi i kulturnih vrijednosti koje savremeni turista sve više traži. Autentičnost, mir, lokalna hrana i neposredan kontakt s prirodom elementi su koji ruralni turizam čine posebno atraktivnim, kazala je u razgovoru za Biznis.me Gordana Stevović.

Ona ističe da je sjever Crne Gore najveći neiskorišćeni potencijal domaćeg turizma.

„Sjeverni region obiluje netaknutom prirodom. Planine Durmitor, Bjelasica, Komovi, Prokletije, lednička jezera, gusti šumski kompleksi su idealni uslovi za planinarenje i avanturistički turizam. Iako su Kolašin i Žabljak razvijeniji, većina sela sjevera suočava se s depopulacijom i slabom infrastrukturom. Upravo tu leži razvojna šansa, jer seoska domaćinstva, eko-katuni, lovni i ribolovni turizam, te ponuda domaće hrane mogu postati stub održivog ekonomskog oporavka tog područja“, kazala je Stevović.

Prema njenim riječima, ruralni djelovi centralnog regiona (Podgorica, Cetinje, Danilovgrad i Nikšić) imaju odličnu poziciju jer se nalaze blizu glavnih saobraćajnica i urbanih centara.

„Tu se ističu sela oko Skadarskog jezera, Rijeka Crnojevića, Bjelopavlići, Nikšićka župa i planinske visoravni oko Cetinja. Ovaj region ima snažan potencijal za agroturizam, posebno razvoj vinskih ruta, maslinarstva, pčelarstva i tradicionalne kuhinje. Blizina Podgorice omogućava brzi pristup tržištu, što olakšava promociju i privlačenje posjetilaca tokom cijele godine“, objašnjava Stevović.

Navodi da su primorske opštine u potpunosti posvećene masovnom, ljetnjem turizmu, a da njihova ruralna sela u zaleđu Boke predstavljaju izuzetno vrijedan, ali nedovoljno razvijen segment.

„Turizam na selu može ponuditi bijeg od gužve, degustacije domaćih proizvoda (masline, vino, med), posjete starim maslinjacima i pješačke staze s pogledom na more. Kombinacija primorskog ambijenta i seoske autentičnosti daje ovom regionu poseban potencijal za ekskluzivni, mirniji, turizam“, objašnjava Stevović.