Nije lako napraviti pravu statističku sliku domaće privrede kada se Poreska uprava i Monstat vode različitim kriterijumima.
Nedavno je RTCG objavila podatke dobijene od PU da u zemlji postoji čak 31.207 pravnih lica (privrednih društava i preduzetnika) bez ijednog zaposlenog, međutim PU vodi poslovni registar koji uključuje sve registrovane subjekte, bez obzira da li su oni neaktivni, a takvih je iznenađujući broj.
Primera radi, Monstat je objavio da je ukupan broj poslovnih subjekata u Crnoj Gori u 2024. godini iznosio 58.998, uz povećanje na godišnjem nivou od 9,1 odsto. Poreska uprava, s druge strane, objavila je da ih je u 2024. bilo čak 88.239 registrovanih. Drugim rečima, gotovo trideset hiljada ih je bilo neaktivno.
Zato smo pokušali, uz pomoć podataka kojima raspolaže regionalna bonitetna kuća CompanyWall da utvrdimo koliko je tačno bilo aktivnih firmi sa 0 zaposlenih u 2024. u našoj zemlji, i u kojim tačno delatnostima.
Aktivna privreda sa „neaktivnim“ zaposlenima
Prema podacima CompanyWalla, u Crnoj Gori je u 2024. među aktivnim privrednim društvima bilo 1.562 firme bez ijednog zaposlenog. Taj rezultat predstavlja nastavak trenda smanjivanja u odnosu na prethodne godine, i to je ohrabrujuć podatak.
Zanimljivo je kada se pogleda u kojim djelatnostima je bilo najviše takvih preduzeća u 2024. godini. Prva na listi su udruženja (djelatnost ostalih organizacija na bazi učlanjenja), a slede ih sportski klubovi (djelatnost sportskih klubova), i tu se situacija godinama nije menjala.
Tokom prošle godine konsultantske aktivnosti u vezi s poslovanjem i ostalim upravljanjem, kao i izgradnja stambenih i nestambenih zgrada, pretekli su nespecijalizovanu trgovinu na veliku po broju firmi bez zaposlenih.
Ovo je posebno interesanto kada su u pitanju građevinske firme, koje po pravilu uzimaju zaposlene „na leasing“, što legalni, što nelegalni. Da li to ukazuje na veći trend kada su ovakva preduzeća u pitanju, znaćemo tek kad budu objavljeni novi godišnji izveštaji njihovog poslovanja.
| Djelatnost | Broj aktivnih firmi bez ijednog zaposlenog (2024) |
|---|---|
| Djelatnost ostalih organizacija na bazi učlanjenja | 523 |
| Djelatnost sportskih klubova | 106 |
| Konsultantske aktivnosti u vezi s poslovanjem i ostalim upravljanjem | 78 |
| Izgradnja stambenih i nestambenih zgrada | 73 |
| Nespecijalizovana trgovina na veliko | 62 |
| Podaci: CompanyWall |
Posledica više objedinjenih faktora
Fenomen visokog broja firmi bez ijednog zaposlenog (gotovo trećina od ukupno registrovanih firmi u registru PU, daleko je veći udeo nego u EU ili komšijskim zemljama) – rezultat kombinacije stranog kapitala, tržišta nekretnina i relativno jednostavnih pravila za osnivanje firmi.
Kada se pogleda struktura privrede koju objavljuje Monstat i registri koje vodi Poreska uprava Crne Gore, vidi se da veliki deo pravnih lica postoji formalno, ali bez klasične poslovne aktivnosti i bez zaposlenih.
Prvi razlog je model ulaganja u nekretnine preko firmi. Mnogi strani investitori – posebno iz Rusije, Srbije, Turske i zemalja EU – kupuju stanove, zemljište ili turističke objekte preko registrovanog d.o.o. umjesto kao fizička lica. Firma tada praktično služi kao “holding” za imovinu – iako de facto to nije: poseduje apartmane, vilu ili zemljište, ali nema zaposlene jer nema operativnu delatnost. Takve firme često imaju samo direktora (vlasnika) koji nije zaposlen u firmi ili radi bez formalnog radnog odnosa, pa se u statistici vode kao pravna lica bez zaposlenih.
Drugi razlog je relativno povoljan i jednostavan režim osnivanja firmi. U Crnoj Gori je d.o.o. moguće osnovati sa minimalnim kapitalom od jednog evra, a postupak je brz i administrativno jednostavan preko Centralnog registra privrednih subjekata Crne Gore.
Pročitajte još:
Zbog toga mnogi strani državljani otvaraju firme preventivno – za budući projekat, turistički posao ili investiciju – ali ih godinama ne aktiviraju. Takve firme ostaju registrovane, ali bez prometa i zaposlenih, pa povećavaju ukupan broj pravnih lica u registrima.
Dodatni faktori su turizam i sezonsko poslovanje. U turističkim delatnostima često postoje firme koje veći deo godine nemaju zaposlenih ili posluju minimalno, a radnike angažuju sezonski ili preko drugih pravnih lica. Takođe postoje i tzv. SPV kompanije (special purpose vehicle) za pojedinačne projekte – na primer izgradnju zgrade ili hotela – koje nakon završetka projekta ostaju formalno registrovane, ali bez zaposlenih.
