Većina evropskih domaćinstava i dalje drži novac na štednim računima, iako bi diverzifikovani investicioni portfoliji u protekloj deceniji donijeli rast veći od 50%. Prema podacima EFAMA-e, problem nije samo u riziku, već u finansijskoj pismenosti, poreskim podsticajima i kulturi investiranja. – prenosi portal Investitor.
Direktor Evropskog udruženja fondova i upravljanja imovinom (EFAMA) Tanguy van der Werve kazao je u razgovoru za Euronews da većina evropskih domaćinstava i dalje preferira štedne račune umjesto investiranja, za razliku od Amerikanaca koji decenijama aktivnije ulažu na tržištima kapitala.
Prema podacima Eurobarometer 509, svega oko 26% domaćinstava u EU ikada je posjedovalo investicioni proizvod poput fondova, akcija ili obveznica. Istovremeno, više od 50% američkih domaćinstava u posljednjih 30 godina ulagalo je na berzi, pokazuju podaci agencije Gallup.
Van der Werve ističe da bi prosječan diverzifikovani portfolio fondova od 2014. do 2023. porastao za više od 50%, znatno nadmašivši inflaciju, prema podacima Evropske agencije za hartije od vrijednosti i tržišta (ESMA). To znači da Evropljani propuštaju značajan potencijal rasta kapitala.
Problem finansijske pismenosti i poreskih podsticaja
Prema riječima čelnika EFAMA-e, postoji više razloga zbog kojih Evropljani radije štede nego što investiraju: poreski tretman, nivo finansijske pismenosti, sklonost ka riziku i struktura penzionih sistema.
Nedostatak poreskih olakšica često je ključna razlika između zemalja sa visokim nivoom ulaganja i onih u kojima građani dominantno štede. U mnogim državama EU finansijska pismenost je niska, a kultura investiranja nedovoljno razvijena.
Generacije Evropljana odrastale su uz očekivanje da će država obezbijediti sigurnu penziju, što danas više nije održivo kao jedini oslonac. Ovakav osjećaj sigurnosti ne motiviše građane da preuzmu odgovornost za sopstvenu finansijsku budućnost i razmotre alternative bankarskim depozitima.
Dodatni problem je slabo razvijen sistem privatnih i korporativnih penzionih fondova u mnogim članicama EU, što ograničava učešće malih investitora na tržištima kapitala.
ETF-ovi, digitalne platforme i uticaj društvenih mreža
U periodu 2025–2026. primjetan je rast popularnosti ETF-ova i indeksnih fondova, kao i digitalnih brokerskih platformi koje su pojednostavile i pojeftinile proces ulaganja.
Ova kombinacija učinila je investiranje dostupnijim širem krugu domaćinstava u pojedinim državama EU. Ipak, uticaj društvenih mreža posebno je snažan kod mlađih investitora, koji su skloniji rizičnijim klasama imovine poput kriptovaluta.
Van der Werve naglašava da je upravo zbog toga finansijska edukacija od najranijeg uzrasta ključna kako bi se izbjegle pogrešne investicione odluke.
Inercija i strah od greške
Zašto Evropljani i dalje drže novac na računima, iako realno gube vrijednost zbog inflacije? Prema riječima direktora EFAMA-e, nije riječ toliko o svjesnom izboru koliko o inerciji.
Mnogi se plaše da će pogriješiti i izgubiti teško zarađeni novac, pa radije ostavljaju sredstva na bankarskom računu koji se doživljava kao sigurno utočište. Međutim, dugoročno, dobro diverzifikovani portfoliji ostvaruju stabilne prinose i štite kapital od inflacije.
U brojnim evropskim društvima i dalje postoji kulturni tabu kada je riječ o razgovoru o novcu, čak i unutar porodice. To dodatno usporava razvoj investicione kulture.
“Najbolja investicija koju neko može napraviti jeste ulaganje u sopstvenu finansijsku edukaciju”, poručuje Van der Werve, dodajući da složenost investicionog procesa i dalje odbija dio građana od tržišta kapitala.
