Prestiže li Kina Njemačku? Saradnja na obostranu korist ali i EU regulative za kineske investitore

Novinari rijetko imaju priliku da zavire u ovu fabriku: u hali dužoj od sto metara radi samo desetak ljudi, dok zuje bezbrojni roboti, svuda pišti i svjetluca. Table na kineskom, engleskom i njemačkom jeziku ukazuju da je fotografisanje strogo zabranjeno. Osim toga, novinarima se pametni telefoni lijepe trakom, a za kratke tonske snimke potrebna je saglasnost portparola za medije. Ova fabrika se ne nalazi negdje u Kini, već u Arnštatu, maloj opštini u njemačkoj pokrajini Tiringiji. Pripada kineskoj kompaniji CATL, svjetskom lideru u proizvodnji baterija za električne automobile. – piše Deutche Welle, prenosi RTCG.

Trenutno svega oko deset odsto od više od 1.700 zaposlenih u njemačkom pogonu CATL-a dolazi iz Kine. Fabrika ima i centar za stručno obrazovanje, u kojem oko 20 učenika na obuci izučava različita zanimanja, poput mehatronike.

Gradonačelnik Arnštata, Frank Špiling, kaže: „To je najbolje što nam se moglo dogoditi. Uzbudljiv sektor, tržišni lider koji se nastanio u Arnštatu – to je u svakom pogledu dobro za naš grad.“

Saradnja je kada obje strane imaju koristi

U okolini su se već nastanile i firme prateće industrije. Lokacija je privukla i Fraunhofer institut. Neposredno pored CATL-ove fabrike se nalazi „Centar za inovacije i tehnologiju baterija BITC“, gdje inženjeri CATL-a i njemački naučnici zajednički istražuju „bubrenje“ baterija, sa ciljem da im produže životni vijek.

Roland Vajdl, direktor istraživačkog centra, rekao je za DW da je saradnja „win-win situacija za industriju, nauku i privredu. Svi mogu da uče jedni od drugih.“ On ističe da su Fraunhofer institut i CATL tehnološki lideri u različitim oblastima: „Saradnja danas nastaje samo ako oba partnera smatraju da od nje imaju korist.“

Vajdl vidi uspjeh kineskih tehnoloških kompanija u tijesnoj vezi sa kontinuiranom podrškom političkog Pekinga tehnologijama budućnosti. Upravo je kontinuitet presudan, jer je kineska prednost u aktuelnoj tehnologiji baterija velika. Ali, Evropa još može da sustigne Kinu u narednim generacijama baterija, kaže Vajdl.

EU razmatra regulativu za kineske kompanije

U Arnštatu se godišnje proizvede 14 GWh baterija – dovoljno za najmanje 200.000 električnih vozila. Među kupcima su i evropski proizvođači automobila. Za CATL, proizvodnja direktno u Evropi skraćuje transportne rute za teške i zapaljive baterije i smanjuje geopolitičke rizike, poput carina.

Istovremeno, ova fabrika simbolizuje promjenu trgovinskih odnosa između Kine i Njemačke, ali i cijele EU.

Evropska unija trenutno razmatra uvođenje uslova za kineske kompanije koje žele da investiraju u Evropi. Među njima su jasna pravila o transferu tehnologije, lokalnoj dodatoj vrijednosti i zapošljavanju.

Evropski komesar za trgovinu Maroš Šefčovič izjavio je u oktobru 2025. da EU doduše pozdravlja strane investicije, ali da one moraju biti „stvarne investicije“. To znači da moraju da otvaraju nova radna mjesta u EU i omogućavaju transfer tehnologije – „baš kao što su to nekada činile evropske kompanije kada su investirale u Kini“.

Za Kinu je Njemačka decenijama bila uzor

Oznaka „Made in Germany“ decenijama je za Kinu predstavljala uzor savremenih proizvodnih standarda. Još 1980-ih zajednički projekat Folksvagena u Šangaju ostavio je snažan utisak na kineske partnere.

Više od dvadeset godina kasnije, Njemačka se okrenula inteligentno umreženoj proizvodnji kako bi povećala produktivnost i efikasnost – pod parolom Industrija 4.0.

Kineska prerađivačka industrija je u to vrijeme već uveliko željela da se oslobodi imidža proizvođača jeftine robe. Njemačka inicijativa Industrija 4.0 ponudila je priliku, jer je „zemlja inženjera“ tražila jaču saradnju sa Kinom.

Dvije zemlje su 2014. sklopile sporazume o saradnji. Kineski preduzetnici tada su bili fascinirani oglednim fabrikama kompanije Simens.

Nedugo zatim, u maju 2015. Peking je predstavio strateški plan za modernizaciju sopstvene industrije sa ciljem da u ključnim granama postane globalni lider. Naziv strategije glasio je: „Made in China 2025“.

Evropa i „Made in China 2025“

Peking je potom vrlo brzo preduzeo niz mjera kako bi ubrzao modernizaciju industrije: domaće kompanije su podsticane da kupuju vrhunske tehnologije ili čak čitava preduzeća u Evropi.

Preuzimanje renomiranog njemačkog proizvođača robota Kuka od strane kineske kompanije Midea 2016. predstavljalo je vrhunac tog procesa.

Mercator institut za kineske studije već tada je upozorio da transfer tehnologije može donijeti kratkoročne dobitke, ali dugoročne rizike za Njemačku i Evropu.

Međutim, Klas Nojman, tada potpredsjednik SAP-a, 2016. je to vidio drugačije: „U nekim granama Kina ne može da prestigne Njemačku u kratkom roku – potrebno je najmanje 20 do 30 godina da se ovlada tim procesima i tehnologijama“.

Međutim, Kina je masovno investirala u istraživanje. Izdvajanja za istraživanje i razvoj porasla su sa 1,37 odsto BDP-a 2007. godine na 2,56 odsto 2022. godine – uglavnom finansirana iz profita kompanija i državnih subvencija.

Državne subvencije su se između 2014. i 2024. učetvorostručile. Više od Kine trenutno u istraživanja ulažu samo Sjedinjene Američke Države.

Tehnološki uspon Kine

Danas je Kina u mnogim oblastima već ostvarila ciljeve strategije stare desetak godina – i postala globalni lider u brojnim granama ili makar ozbiljan konkurent.

Oliver Vak iz Udruženja njemačke industrije mašina i postrojenja (VDMA) ukazuje na rastući pritisak konkurencije.

„Kineski proizvođači mašina su 2018. u EU isporučili robu u vrijednosti od 20 milijardi eura. Već 2024. bilo je to 40 milijardi, a ove godine možda i 50 milijardi“, kaže Vak.

Ipak, Njemačka i dalje u Kinu izvozi više mašina nego obrnuto.

U drugim sektorima, poput zelene energije, elektromobilnosti i željezničke tehnike, pritisak iz Kine je još veći.

Karlo Dijego D’Andrea iz Trgovinske komore EU u Šangaju rekao je u intervjuu za ARD da kineski solarni i vjetroenergetski kapaciteti premašuju kapacitete svih drugih zemalja u svijetu – zajedno. Kina, sa 70 odsto tržišnog udjela, dominira i svjetskim tržištem dronova. Slična je situacija i kod električnih automobila.

Jake i slabe strane kineskog rasta

Kamij Bulenoa, stručnjakinja za Kinu u njujorškoj konsultantskoj kući Rhodium Group, ocjenjuje da je Peking ogromnim subvencijama ostvario glavne ciljeve strategije „Made in China 2025“: smanjenje zavisnosti od zapadne tehnologije i osvajanje tržišnih udjela.

Čak i u oblastima u kojima Kina još zaostaje, poput vazduhoplovstva i visokoperformansnih poluprovodnika, zemlja će, prema njenim riječima, „pri sadašnjem tempu razvoja stići konkurenciju za nekoliko godina“.

Međutim, Bulenoa kritikuje ovakvu politiku kao neodrživu: „Kineska industrijska politika dovela je do ogromnog rasipništva i slabijeg ekonomskog rasta.“ Prekomjerna ulaganja u ključne tehnologije zapostavila su neophodne strukturne reforme, što objašnjava slab domaći rast potrošnje.

„Kineski ekonomski sistem je snažno orijentisan na proizvodnju. Kompanije imaju sklonost ka prekomjernim investicijama, pa proizvodni kapaciteti prevazilaze domaću potražnju. Ti viškovi preplavljuju izvozna tržišta i predstavljaju izazov za evropske firme.“

Šansa za Kinu i za Evropu

Istovremeno, Bulenoa vidi i šanse: Evropa može da iskoristi sopstveno jedinstveno tržište kako bi privukla investicije, stvorila lokalnu dodatu vrijednost i podstakla razmjenu tehnologija.

Saradnja može biti isplativa ako kineske kompanije proizvode lokalno u Evropi: „Čak i uz subvencije i prednosti kao što su manji troškovi, EU raspolaže instrumentima za obezbjeđivanje fer konkurencije.“