Vlada Crne Gore nedavno je objavila informaciju o ažuriranju strategije razvoja saobraćaja 2019 – 2035 – faza I. Radi se o privremenom Izvještaju koji će u svojoj konačnoj verziji predstavljati Konačnu ažuriranu Strategiju razvoja saobraćaja 2019 – 2035. – prenosi eKapija.
Ažuriranje Strategije razvoja saobraćaja Crne Gore za period do 2035. godine predstavlja pokušaj da se postojeći strateški okvir prilagodi evropskim politikama, tržišnim realnostima i ubrzanoj zelenoj i digitalnoj tranziciji. Iako dokument obuhvata sve vidove transporta, ovaj osvrt se namjerno fokusira isključivo na vazduhoplovstvo, odnosno na aerodrome, PSO sistem, ulogu nacionalnog avio-prevoznika i kontrolu letenja kao ključne stubove vazdušnog sistema države.
U strateškom smislu, vazdušni saobraćaj se posmatra kao primarni kanal međunarodne povezanosti Crne Gore, posebno u kontekstu turizma i sezonalnosti potražnje. Istovremeno, dokument jasno reflektuje obavezu daljeg usklađivanja sa politikama EU, naročito sa Strategijom za održivu i pametnu mobilnost i zahtjevima Jedinstvenog evropskog neba.
Kada je riječ o aerodromima, Strategija se oslanja na postojeće master planove Aerodroma Podgorica i Tivat, ali uz implicitnu poruku da se njihov budući razvoj mora snažnije povezati sa prostornim planiranjem, klimatskim politikama i EU regulativom. Aerodromi se više ne posmatraju samo kao infrastrukturni kapaciteti, već kao energetski i operativni sistemi koji moraju odgovoriti na zahtjeve dekarbonizacije, optimizacije zemaljskih operacija i smanjenja ekološkog otiska. Poseban značaj ima činjenica da se aerodromi integrišu u širi koncept multimodalne povezanosti, što otvara pitanje kvaliteta pristupne infrastrukture, kapaciteta u špicu sezone i dugoročne održivosti rasta saobraćaja.
PSO model u vazdušnom saobraćaju prepoznat je kao važan mehanizam očuvanja kontinuiteta povezanosti, ali Strategija jasno nagovještava potrebu njegove daljnje institucionalne i regulatorne konsolidacije. U kontekstu EU pravila o državnoj pomoći i tržišnoj konkurenciji, PSO se mora preciznije definisati kao instrument javnog interesa, sa jasnim kriterijumima, transparentnim finansiranjem i ograničenim trajanjem. Time se šalje poruka da PSO ne može biti trajna zamjena za tržišne mehanizme, već korektiv u situacijama gdje tržište objektivno ne funkcioniše.
Uloga Air Montenegra u ažuriranoj Strategiji nije eksplicitno razrađena, ali se jasno može iščitati kroz PSO okvir i širu politiku povezivanja. Nacionalni avio-prevoznik se tretira kao važan operativni faktor stabilnosti sistema, naročito u zimskom redu letenja i na linijama od strateškog značaja. Istovremeno, naglašava se potreba da njegovo poslovanje ostane u skladu sa pravilima tržišne konkurencije EU, što podrazumijeva jasnu razdvojenost komercijalnih aktivnosti i eventualnih obaveza javne usluge, kao i transparentan odnos države kao vlasnika.
Kontrola letenja ima posebno mjesto u ažuriranoj Strategiji, iako se o njoj govori manje vidljivo nego o infrastrukturi. Upravljanje vazdušnim prostorom i pružanje usluga u vazdušnoj plovidbi prepoznati su kao kritična infrastruktura od sistemskog značaja. Strategija jasno ukazuje na potrebu daljeg usklađivanja sa regulatornim okvirom Jedinstvenog evropskog neba, digitalizacije ATM sistema i jačanja operativne otpornosti u uslovima rasta saobraćaja i izraženih sezonskih oscilacija. Kontrola letenja se implicitno posmatra kao stabilan, tehnološki zahtjevan i visoko regulisan segment koji mora dugoročno pratiti razvoj aerodroma i avio-saobraćaja, bez kompromisa po bezbjednost.
U konačnici, dio ažurirane Strategije koji se odnosi na vazduhoplovstvo ne donosi revolucionarne promjene, ali postavlja pravac na osnovu činjenica i mogućnosti koje se trenutno mogu sagledati. Fokus je na regulatornoj usklađenosti, održivosti i institucionalnoj stabilnosti, uz postepeni prelazak sa infrastrukturnog na sistemski način razmišljanja. Upravo u toj tranziciji leži najveći izazov, ali i najveći potencijal crnogorskog vazduhoplovstva do 2035. godine.
