Iako je rok za upis u Registar zanatlija po izmjena Zakona o zanatstvu istekao prije više od 20 dana, u primjeni je od prije dva dana. Ko se ne upiše platiće kaznu i 20 hiljada eura. Iako je na evidenciji tek 36 zanatlija, ta brojka je veća nekoliko hiljada puta. Iz Zanatske komore Crne Gore, podržavaju primjenu registra, ali ne i ukidanje majstorskog ispita. Kažu da vještačka inteligencija ne može zamijeniti majstorstvo, jer roboti ne mogu popraviti krov ili razvući kore za burek. – prenosi Gradski portal.
Registar zanatlija predstavlja javnu, elektronski vođenu bazu podataka o zanatlijama koji obavljaju djelatnost na teritoriji Crne Gore, sa ciljem uspostavljanja jedinstvene, centralizovane i ažurne evidencije u oblasti zanatstva. Bazom podataka upravljaće Zanatska komora Crne Gore, a u njoj će biti evidentirane zanatlije, vrste posla kojim se bave i opštine u kojima rade. U Crnoj Gori trenutno niko nema podatke koliko ima zanatlija, te da li oni rade „po zakonu“ što nadležne navodi na sumnju da je izražen „rad na crno“ što, pretpostavljaju, dovodi do višemilionskih gubitaka po budžet.
Što tačno donose izmjene i dopuna Zakona o zanatstvu, te da li će se riješiti svi problemi te privredne grane za portal RTV Podgorica govorio je izvršni direktor Zanatske komore Crne Gore, Boris Marđonović.
– Izmjene i dopune Zakona o zanatstvu su na snazi od 13. avgusta prošle godine kada je, između ostalog, uveden elektronski Registar zanatlija a ukinut majstorski ispit kao obavezan uslov za obavljanje tzv. složenih zanata, a uvedena nacionalna stručna kvalifikacija – kazao je Marđonović i tvrdi da je time uvedena degradacija u odnosu na dosadašnji zakon koji je bio na snazi od 18. avgusta 2009. godine.
– Jedina dobra strana je javni elektronski registar koji smo uspostavili 16. 12. 2025. godine, jer će zanatlije postati vidljivije, a potrošači obavješteniji. Pozdravljamo i snižavanje novčanih kazni na maksimum 20.000 eura za pravna lica, iako je i to previsoko, jer bi dosadašnji stostruki iznos na najnižu cijenu rada od 600 eura iznosio 60.000 eura za pravna lica, dok su kazne za preduzetnike/ce do sada bile izjednačene sa kaznama za pravna lica, a sada su do 6.000 eura, što je opet u oba slučaja previsoko – objašnjava Marđonović.
Ukidanje obaveznog majstorskog ispita za tzv. složene zanate, Marđonović je ocijenio katastrofalnim potezom jer se, prema njegovim riječima tako izjednačava najviši nivo kvalifikcija u zanatstvu, sa najnižim mikrokvalifikacijama.
– To će ozbiljno ugroziti profesionalne standarde, sigurnost potrošača i konkurentnost privrede sprječavajući recipročno slobodu pružanja prekograničnih usluga. Iskustvo i tradicija se ne priznaju, traže se papiri bez pokrića, zanatstvo se svodi na upravni postupak i zatvaraju se vrata najvećeg slobodnog tržišta. Jednom rečenicom – novi zakon ne rješava ključne probleme u zanatstvu, nego ih proširuje, produbljuje i čini nazadnijim – izričit je Boris Marđonović.
Najbrojnije su zanatlije u građevinarstvu i ugostiteljstvu
Prema riječima izvršnog direktora Zanatske komore Crne Gore, Borisa Marđonovića, najviše zanatskih privrednih subjekata ima u Podgorici – njih 11.481. Oni zapošljavaju 30.679 osoba, a generisali su 2,47 mlrd EUR prihoda u 2024. godini. Najmanje ih je u Šavniku – njih 31 sa 37 zaposlenih i 1,03 mil EUR prihoda.
U Podgorici je najviše građevinskih subjekata – njih 3.494 sa 9.711 zaposlenih i 968 mil EUR prihoda. Slijede hotelijerstvo, gastronomija i ugostiteljstvo sa 2.646 subjekata, 7.172 zaposlenih i 265 mil EUR prihoda. Na trećem mjestu su zanati za zdravstvenu i ličnu njegu, hemijski zanati i zanati za čišćenje – njih 1.009, dok zanati za medije, umjetnost, dizajn, grafiku, štampu, komunikaciju i reklame broje 888 firmi. Metal i elektrika ima 802 subjekta, prehrambeno zanatstvo 399, odjeća, obuća, tekstil i koža 381, a drvo i plastika 325 subjekta – kazao je za portal RTV Podgorica, Marđonović.
U Šavniku, primjera radi, najviše zanatlija je u hotelijerstvu, gastronomiji i ugostiteljstvu – njih 18, u građevinarstvu i uređenju prostora je devet, dvoje za drvo i plastiku i po jedan za odjeću, obuću, tekstil i kožu, te zdravstvenu i ličnu njegu.
Kada je u pitanju odnos sjevera i juga države, Marđonović kaže da prednjače Podgorica, Budva, Bar, Herceg Novi i Ulcinj, pa tek onda slijedi Nikšić, Bijelo Polje, Berane, Rožaje, Pljevlja i Kolašin na sjeveru.
– Osnivanje regionalnih zanatskih komora bi trebalo pod hitno pokrenuti, počevši od sjevera taj jaz pokušati premostiti digitalizacijom kako bi usluge postale dostupne svim zanatlijama, bez obzira na geografsku udaljenost – ističe Marđonović i naglašava da su najbrojniji zanati iz sektora građevinarstva i uređenja prostora oko 11 hiljada.
Pročitajte još:
Slično je i u oblasti hotelijerstva i gastronomije a to nam, navodi, ukazuje da su zanastvo i turizam „kičmeni stub“ ekonomije. Stanje po konkretnim zanatima u komori će saznati tek nakon završetka upisa u Registar zanatlija.
Upitan da prokomentariše kako motivisati mlade da upisuju zanate, Marđonović objašnjava:
– Zanatska komora predlaže nekoliko načina za motivaciju mladih na školovanje u zanatstu: Kreirali smo moderni AI alat za profesionalnu orijentaciju usmjerAI™, koji pomaže mladima da otkriju svoje talente i usklade ih sa potrebama tržišta. Zagovaramo uvođenje pravog dualnog obrazovanja kroz programe poput Fit4Future™, koji omogućava učenje kroz praksu u realnim uslovima poslovanja i uz majstore-mentore, čime se stiču vještine koje nijedna škola ne može pružiti. Majstorskim pismom garantujemo mladima konkurentnost i mogućnost prekograničnog pružanja usluga – ističe Marđonović.
Uvjeren je da vještačka inteligencija ne može zamijeniti majstorstvo, jer roboti ne mogu popraviti krov, izraditi namještaj po mjeri ili razvući kore za burek.
– Međutim, ona može biti treća ruka zanatstvu što mi u Komori uveliko primjenjujemo. Osigurali smo na stotine AI asistenata kako bismo pomogli zanatlijama u informativnom, savjetodavnom i edukativnom smislu i svakodnevnom poslovanju, naglašavajući da je cilj osposobiti naše zanatlije na najvišem mogućem nivou te da ih opreme najboljim AI alatima.
