Predsjednica Evropske centralne banke (ECB) Christine Lagarde mogla bi odstupiti s dužnosti prije zvaničnog kraja svog osmogodišnjeg mandata, koji traje do 31. oktobra 2027. godine, a trka za njenog nasljednika je nezvanično već počela. Izazovi koji čekaju novog čelnika ECB-a, piše Reuters, ogromni su – od energetskog šoka uzrokovanog sukobom na Bliskom istoku do političke nestabilnosti unutar eurozone. – prenosi Poslovni.hr.
Izgledi za evropsku ekonomiju bili su izazovni već u februaru, kada su se pojavile prve glasine o mogućem ranom odlasku Lagarde. Od tada, sukob na Bliskom istoku, koji uključuje Iran, donio je novu dimenziju globalnom ekonomskom riziku i izazvao energetski šok. Nasljednik Christine Lagarde moraće imati izuzetne ekonomske kvalifikacije, političku finoću i spremnost na inovacije u suočavanju s višestrukim krizama koje prijete Evropi. Teškoća u pronalaženju tako rijetkog profila trebala bi podstaći lidere eurozone da razmotre širu listu kandidata od one koja trenutno ima samo dva favorita.
Favoriti
Već su se pojavila dva kandidata. Ekonomisti kažu da Klaas Knot, bivši guverner holandske centralne banke, ima najveće šanse da preuzme dužnost ako Lagarde ode ranije. Pedesetosmogodišnjak, koji je na pauzi od jula 2025. godine, ispunjava tradicionalne uslove za kandidata za čelnika ECB-a. Iako je na početku karijere bio poznat kao klasični monetarni jastreb, kasnije je podržao nove alate koje je osmislio tadašnji predsjednik Mario Draghi kako bi izvukao eurozonu iz egzistencijalne krize, uključujući masovne programe kupovine obveznica.
Njegov glavni rival je Pablo Hernández de Cos, bivši guverner španske centralne banke, a sada generalni direktor Banke za međunarodna poravnanja (BIS), poznate i kao „banka za centralne banke“. Poput Knota, de Cos ima besprijekorne tehničke kvalifikacije, ali dolazi s juga eurozone i smatra se „golubom“ – kandidatom koji je skloniji proaktivnoj ulozi ECB-a u borbi protiv recesija.
U normalnim vremenima, izbori bi se sveli na takmičenje između ova dva kandidata: Knot bi pokušavao uvjeriti južne zemlje da je njegov zaokret ka monetarnom pragmatizmu stvaran, dok bi De Cos pokušavao uvjeriti fiskalne tvrdolinijaše na sjeveru da nije tako lak kao što bi njegov pasoš mogao sugerisati. Ali ovo nisu normalna vremena. Jedina sigurnost je da mandat sljedećeg predsjednika ECB-a neće biti lak. Posljedice uragana zvanog Donald Trump na globalnu ekonomiju osjećaće se godinama, čak i nakon što napusti funkciju.
Proširenje liste kandidata
Vlade bi trebale razmotriti i druge profile: Jean Lemierre – predsjednik BNP Paribasa (privatni sektor, Francuska), Nadia Calviño – bivša španska ministarka finansija, sada predsjednica Evropske investicione banke i Frank Smets – Belgijanac, šef ekonomske analize u BIS-u.
Ali lideri eurozone bi se i dalje mogli odlučiti za sigurnost i tradiciju, što bi značilo imenovanje drugog tehničkog kandidata poput Knota ili de Cosa. Najgori ishod bio bi dogovor o kompromisnom kandidatu koji nikome ne smeta, ali nema odlučujući autoritet.
ECB-u u ovim turbulentnim vremenima potreban je snažan i odlučan lider, a ne neko ko stalno traži kompromis.
Trenutni izazovi
Kratkoročno gledano, novi predsjednik ECB-a moraće se suočiti s energetskim šokom uzrokovanim sukobom na Bliskom istoku. Unutar Evrope, radikalne desničarske stranke su u usponu, a jedna od njih mogla bi doći na vlast već sljedeće godine u Francuskoj, drugoj najvećoj ekonomiji eurozone, koja je već zaglavljena u fiskalnoj krizi koja bi se samo pogoršala političkim haosom.
ECB ulazi u jedan od najvećih prelaznih perioda od svog osnivanja – do kraja sljedeće godine, četiri od šest mjesta u njenom Izvršnom odboru biće upražnjena. U tom kontekstu, važno je spomenuti imenovanje Borisa Vujčića, guvernera Hrvatske narodne banke, za potpredsjednika ECB-a, što ispravlja dugogodišnju regionalnu neravnotežu unutar rukovodstva.
Pročitajte još:
Sljedeći predsjednik će možda morati razmotriti aktiviranje dva programa hitne kupovine obveznica osmišljena u prethodnim krizama, a nikada korištena: Instrument zaštite transmisije (TPI) i Program direktnih monetarnih transakcija (OMT). Bilans stanja ECB-a, koji je na kraju 2019. godine iznosio 4,7 biliona eura, porastao je na 6,3 biliona eura do kraja prošle godine, nakon što je tokom pandemije dostigao vrhunac od 8,6 biliona eura.
Idealan profil
Idealni centralni bankar za ova neizvjesna vremena morao bi imati: Snažnu ekonomsku pozadinu i iskustvo u akademskoj zajednici i javnoj službi, iskustvo u kriznim situacijama, prisebnost i inovacije, istoriju otpora političkom pritisku i sposobnost vođenja Upravnog odbora ECB-a koje broji 27 članova, umjesto jednostavnog traženja kompromisa.
Iako bi nacionalnost formalno trebala biti nebitna, tradicija i političke podjele znače da je malo vjerovatno da će Francuzi i Nijemci biti kandidati.
